Energie FAQ - woordenlijst

Aansluitcapaciteit

Het transportvermogen van de aansluiting zoals door een potentiële aangeslotene is aangevraagd en waarvoor het aansluittarief wordt betaald.

Aansluitdienst

Het verzorgen en instandhouden van een aansluiting van een afnemer. Of het verzorgen en instandhouden van een aansluiting van een net op en ander net. Tot de aansluitsdienst behoort ook het beschikbaar stellen van een meetinrichting.

Aansluiting

Een of meer verbindingen tussen een net en een "onroerende zaak" of de verbinding tussen een net en een ander net op een ander spanningsniveau.

Aansluitingenregister

Een register, ingericht en beheerd door de netbeheerder voor de aansluitingen op zijn net, waarin per netaansluitpunt is vastgelegd welke programma-verantwoordelijke (zie aldaar) op enig moment de programma-verantwoordelijkheid heeft.

Aansluitovereenkomst

Overeenkomst tussen een aangeslotene en een netbeheerder waarin de aansluitvoorwaarden en de specifieke technische en commerciële voorzieningen met betrekking tot het netaansluitpunt en het gebruik van het net zijn opgenomen.

Aansluittarief

Het tarief in rekening gebracht door de netbeheerder bij een aangeslotene ter dekking van de kosten van de aansluitdienst.

Aansluitvoorwaarden

De technische en operationele voorwaarden waaraan een netbeheerder en een aangeslotene ten minste moeten voldoen.

Afnemer

Een natuurlijk persoon of rechtspersoon die beschikt over een aansluiting op een net.

Afschakelbare transportdienst

Een dienst waarbij het gastransportbedrijf en de netgebruiker contractueel overeenkomen dat de gecontracteerde transportcapaciteit op vooraf overeengekomen voorwaarden kan worden onderbroken.

Afschakelplan

Een plan waarin wordt aangegeven onder welke condities en op welke wijze door het afschakelen van een beperkte hoeveelheid belasting uitbreiding van een grootschalige storing in het Nederlandse elektriciteitsvoorzieningssysteem kan worden voorkomen.

Ampere (Amp)

Eenheid van elektrische stroomsterkte.

APX Amsterdam Power Exchange

De Amsterdam Power Exchange (APX) is een virtuele elektriciteitsmarkt. Op de APX spotmarkt handelen superverbuikers, distributeurs, producenten en handelaren in elektriciteit. De APX speelt een belangrijke rol in de oplossing van het probleem van de beperkte importcapaciteit van elektriciteit aan de Nederlandse grens.

De APX wordt vooral gebruikt voor de onderlinge handel van stroom tussen energiebedrijven en voor de levering van regelstroom om onbalanzen te compenseren. De APX-index is een maatgevende index voor de spotmarkt van elektriciteit.

Atoom

Molekulen zijn opgebouwd uit atomen. Een atoom is het kleinste deeltje van een element dat nog een rol kan spelen bij chemische veranderingen. Atomen zijn opgebouwd uit nog kleinere deeltjes: neutronen, protonen en elektronen. In het atoom cirkelen de elektronen om de kern, die bestaat uit protonen en neutronen. Het atoom is het kleinste deeltje van een scheikundig element.

Atoomenergie

Nucleaire of atoomenergie is energie verkregen uit de kern van het atoom.

Balanceringsperiode

De contractueel overeengekomen periode waarbinnen de hoeveelheid gas die een netgebruiker op het gastransportnet invoedt, gelijk moet zijn aan de hoeveelheid gas die hij aan het net onttrekt. Voor elektriciteit geldt dezelfde definitie voor het invoeden op het elektriciteitsnet.

Basisdienst

Standaarddienst met betrekking tot het transport van gas of de daarmee noodzakelijkerwijs verbonden diensten tegen standaardvoorwaarden.

Batterij

Een voorwerp waarin energie opgeslagen kan worden en die als gevolg van een chemische reactie elektrische stroom kan produceren.

Belasting Toegevoegde Waarde (BTW)

Zoals over bijna alle producten betalen consumenten ook over energie 19% BTW. Energieleveranciers en netbeheerders brengen deze BTW bij u in rekening en dragen deze vervolgens af aan de belastingdienst.

Beschermde afnemer

Voor elektriciteit: een afnemer die beschikt over een aansluiting op een net met: een totale maximale doorlaatwaarde van 3*80 A of minder gedurende de periode tot 1 juli 2004, en die geen groene stroom afneemt. Van oudsher is deze grens het onderscheid geweest tussen de begrippen klein- en grootverbuikers.

Voor aardgas: een afnemer die minder afnemet dan 1 miljoen m3 aardgas per jaar. Na toepassing van graaddagencorrectie ligt deze grens op circa 850.000 ms³ per jaar. In de praktijk betekent dit bijna het gehele midden- en kleinbedrijf en alle huishoudens.

Na 1 juli 2004 zijn alle afnemers van elektriciteit en aardgas in Nederland vrij en zijn deze grenzen niet meer van toepassing.

 

Beschermde producent

Een beschermde afnemer die elektriciteit, door hem opgewekt met een productiemiddel, zoals omschreven in artikel 51 van de Elektriciteitswet, teruglevert aan de vergunninghouder.

De elektriciteitswet maakt onderscheid in productievermogen groen en productievermogen grijs. Deze vormen het criterium vrije/ niet-vrije producent. Voor groene stroom is deze grens lager. Na 1 juli 2004 bestaan geen beschermde producenten meer.

De betekenis van het beschermd zijn is de volgende:

• Voorgeschreven vergoeding voor de aan het net geleverde energie.
• Recht op afname door de vergunninghouder.
• Geen recht op levering aan derden, dus verplichte winkelnering.

Bijstoken met biomassa

Het proces waarbij biomassa in een conventionele energie centrale in relatief kleine hoeveelheden wordt toegevoegd en gestookt. Als het hier om een officieel erkende elektriciteitscentrale gaat en de schadelijke emissies nemen aantoonbaar niet toe, dan wordt de extra opgewekte stroom als groene stroom erkend. Deze ondervindt tevens de voordelen van EB-vrijstelling cq vermindering.

Bio-energie

Energie die is opgewekt uit organisch materiaal.

Biogas

Gas dat verkregen wordt bij de verwerking van organisch afval en dat voor energie opwekking gebruikt kan worden. De status van "groen aardgas" is pas haalbaar als men zonder technische problemen biogas in het gasnet zou kunnen invoeden. Dit is tot op heden nergens het geval.

Biomassa

Plantaardig materiaal. Men spreekt soms wel van schone en vuile biomassa. Schone biomassa is plantaardig materiaal dat geen bewerkingen heeft ondergaan, die er bij verbranding voor zorgen dat schadelijke gassen worden uitgestoten. Vuile biomassa heeft wel dergelijke behandelingen ondergaan. Een voorbeeld hiervan is gelakt hout.

Tegenwoordig wordt aan vervuilde biomassa een forfaitair percentage schone biomassa toegewezen, die in de EB-wetgeving ook als zodanig wordt behandeld. Biogas komt niet meer voor EB-vrijstelling in aanmerking. Tot en met 2002 was dit wel het geval.

Black-out

Storingssituatie waarbij (een deel van) één of meerdere netten spanningsloos is.

Black-start-voorziening

De voorziening die benodigd is om bij een spanningsloos net de eigen energievoorziening van een productielocatie onder spanning te brengen, waarna de productie van elektriciteit kan worden hervat.

Boiler

Toestel voor warmwatervoorziening met een opslagreservoir.

British Thermal Unit (BTU)

Een ouderwetse, Britse meeteenheid van energie. Een Btu staat voor 252 calorieen, 1055 joule of voor 0,293 watt uur.

Broeikaseffect

Gassen in de atmosfeer werken als een deken rond de aarde. Warmte van de zon, die de aarde bereikt, kan daardoor niet zomaar weer verdwijnen in de ruimte. Hierdoor is de aarde leefbaar. Maar de laatste tientallen jaren wordt de deken te dik. Dit komt grotendeels door menselijke activiteiten. Er komen steeds meer gassen in de atmosfeer die warmte vasthouden. Er blijft dus steeds meer warmte hangen. Hierdoor ontstaat het 'versterkte broeikaseffect', meestal kortweg broeikaseffect genoemd. Wat de gevolgen daarvan zijn, is nog moeilijk te voorspellen. Sommige gebieden zullen warmer worden, andere juist kouder. Op bepaalde plaatsen zal meer regen vallen, terwijl van oorsprong vochtige streken te kampen kunnen krijgen met droogte. Oogsten mislukken, door overstromingen raken mensen dakloos en er kan een tekort aan drinkwater ontstaan. Door het warmer worden van de aarde smelten de ijskappen. Onder andere hierdoor is in de laatste honderd jaar de zeespiegel met vijf à tien centimeter gestegen. Dit maakt met name laaggelegen gebieden als Nederland kwetsbaar.

Broeikasgas

Er zijn meerdere gassen die warmte vasthouden en zo bijdragen aan het broeikaseffect. De meest bekende is CO2. Door het verbranden van fossiele brandstoffen - olie, gas en kolen - voor energieopwekking brengen we CO2 (koolstofdioxide) in de atmosfeer. CO2 heeft een sterke isolerende werking. Daarnaast is er een aantal andere gassen die ook aan het broeikaseffect bijdragen. De uitstoot van deze gassen is weliswaar veel kleiner dan van CO2, maar de isolerende werking per kg is veel hoger. De voor Nederland meest relevante overige broeikasgassen zijn methaan (CH4), lachgas (N2O) en de fluorverbindingen HFK, PFK en SF6. Vooral methaan heeft een zeer sterk effect op het broeikas-effect.

Buitenlandverbinding

Voor elektriciteit: een verbinding (> 500V) tussen het landelijk hoogspanningsnet en het net van een buitenlandse netbeheerder.

Voor aardgas: een verbinding (60 bar) tussen het landelijk hogedruk-transportnet en het gastransportnet van een buitenlandse netbeheerder.

Calorische waarde

De calorische waarde geeft aan hoeveel warmte er vrijkomt bij volledige verbranding van gas en is belangrijk voor het juist functioneren van apparaten die werken op gas.

Capaciteitsplan

Tweejaarlijks plan waarin de netbeheerder de planning en ontwikkeling van zijn net in de komende zeven jaren beschrijft.

Capaciteitstarief

Het capaciteitstarief is een tarief dat wordt berekend voor het transport van gas en elektriciteit, afhankelijk van de capaciteit van uw aansluiting. Vanaf 1 januari 2009 worden alle kosten voor het transport van elektriciteit in rekening gebracht via vaste bedragen onafhankelijk van uw verbruik.

Cascademodel

Model voor het toerekenen van transportkosten naar verschillende drukniveaus (voor aardgas) of spanningsniveaus (voor elektriciteit).

Celsius

Een schaal in temperatuur gebaseerd op het vries- (0 graden) en koopunt van water (100 graden). Om graden Celsius om te zetten naar graden Fahrenheit: aantal graden Celsius, maal 9, gedeeld door 5, plus 32.

Collectief voordeel

Uitdrukking van het voordeel in geval van een inkoopcollectief voor elektriciteit of aardgas. De gerealiseerde besparing door een inkoopcollectief moet altijd uitgedrukt worden in relatie tot de oude kosten. Voor de oude kosten bestaan verschillende mogelijkheden, die vooraf goed gedefinieerd moeten worden. De mogelijkheden zijn bijvoorbeeld de volgende:

1. Totaal van transportkosten en commoditykosten (ook wel leveringskosten genoemd) exclusief systeemdiensten, landelijke heffingen, EB (Energie Belasting) en BTW.
2. Alleen de leveringskosten.
3. Integrale kosten, inclusief transport, heffingen, EB en BTW.

In het algemeen wordt voor grijze stroom optie 2 toegepast en voor groene stroom optie 3. De periode waarvoor het referentie-prijsniveau geldt speelt ook een grote rol in het besparingspercentage. De manier van definiëren is echter een kosmetisch vraagstuk, want het gaat om de besparing in euro's.

Collectieve Leveringsovereenkomst

De nieuwe leveringsovereenkomst die een inkoopcollectief ten behoeve van het collectief van de deelnemers afsluit met de (nieuwe) leverancier(s). Een leveringsovereenkomst impliceert twee partijen: het energiebedrijf en de afnemer, die een heel collectief vertegenwoordigt.

Dit is meestal niet wenselijk. De afnemers in een collectief willen meestal zelf verantwoordelijk zijn. In dat geval kan een raamovereenkomst met de leverancier gesloten worden, waarbij ieder individueel leveringscontract gebruik maakt van een paar collectieve afspraken. Deze collectieve afspraken zijn de volgende:

• Iedereen koopt bij dezelfde leverancier.
• Iedereen krijgt prijs X.
• Iedereen kan gebruik maken van collectieve afspraken m.b.t. facturering, service en flexibiliteit.

Compressorstation

Om de druk op peil te houden als gas over lange afstanden wordt getransporteerd wordt gebruik gemaakt van compressorstations. Deze staan om de 80 kilometer opgesteld.

Comptabele meetinformatie

De officiële meetinformatie die volgt uit meetinrichtingen zoals bedoeld in de MeetCode voor zowel aardgas als elektriciteit en die gebruikt wordt voor de verrekening van geleverde diensten. Alleen gecertificeerd en toegelaten meetbedrijf mag verklaren, dat meetinformatie comptabel is.

Comptabele meetinrichting

Een meetinrichting ten behoeve van de verrekening. Zie ook de toelichting bij "meetinrichting".

Contractlocatie

Vestiging of locatie waarvoor een transportcontract bestaat of noodzakelijk is. Voor gebonden afnemers de vestiging of locatie waarvoor een leveringscontract bestaat.

Cos Phi

Ook wel de arbeidsfactor genoemd. In het geval van wisselspanning is de cos phi een maat van het faseverschuiving tussen spanning en stroom. Hoe groter deze verschuiving is hoe minder effectief het elektrisch vermogen. Cos phi = 1 betekent maximale effectiviteit.

Deelnet

Een samenhangend net met een bepaald spanningsniveau, aangesloten op een net van hogere spanning. Voor aardgas geldt een soortgelijke definitie: een samenhangend leidingnet met een bepaald drukniveau, aangesloten op een leidingnet van hogere druk.

Deregulering

Het proces van het wegnemen van regelgeving in branches dat leidt tot vrije marktwerking.

DTE

DTE staat voor Directie Toezicht Energie (naamswijziging per 1-7-2005), de toezichthouder op de energiesector. De DTe is als kamer ondergebracht bij de Nederlandse Mededingingsautoriteit (NMa) en is belast met de uitvoering en het toezicht op de naleving van de Elektriciteitswet 1998 en de Gaswet. Per 1-6-2008 wordt de naam gewijzigd in Energiekamer.

Dubbeltarief

Het stroomverbruik van een apparaat hangt af van het vermogen, maar ook van de tijd dat u het apparaat gebruikt. Per verbruikt kilowattuur betaalt u een bepaald tarief. Welk dat tarief dat is, verschilt per energiebedrijf. De uitgaven aan elektriciteit zijn ook afhankelijk van het feit of u een enkeltarief- of een dubbeltariefmeter heeft. Met een enkeltariefmeter betaalt u altijd één vaste energieprijs. Bij een dubbeltariefmeter is de prijs afhankelijk van het moment waarop u de elektriciteit gebruikt. 's Nachts en in het weekend is de elektriciteit dan goedkoper dan overdag. De exacte tijdstippen verschillen per energiebedrijf. De aanschafprijs en het vastrecht van een dubbeltariefmeter zijn hoger dan van een gewone meter. Het verbruik waarbij een dubbeltariefmeter lonend is, ligt tussen de 400 en 1.800 kilowattuur per jaar. Wanneer het voor u aantrekkelijk is, hangt af van de energieprijs en uw stroomverbruik. Let op: dubbeltarief wordt ook wel Piek/Daltarief of Plateau/Daltarief genoemd.

Duurzame energie

Een verzamelnaam voor vormen van hernieuwbare energie die verkregen wordt uit andere dan fossiele brandstoffen. Hieronder wordt onder andere begrepen energie die uit wind, stromend water, zonnestraling en aardwarmte wordt verkregen, maar ook energie die vrijkomt bij verwerking van afval (vooral verbranding) of biomassa.

EAN-code

EAN staat voor European Article Number. Deze EAN-code is een uniek identificatiegetal van 18 cijfers. Iedere elektriciteits- of gasaansluiting in Nederland heeft zijn eigen EAN-code. De EAN-code wordt toegekend door de netbeheerder. Deze is ook de beheerder van het aansluitingenregister. Wanneer er een nieuwe aansluiting wordt aangevraagd, zal de netbeheerder hier een EAN-code aan toekennen.

U kunt de EAN-code van uw elekticiteits- of gasaansluiting terugvinden op uw energierekening (jaarafrekening). Daarnaast kunt u uw EAN-code opzoeken via de website www.eancodeboek.nl.

Ecotax

Belasting op energieverbruik. De ecotax (of Regulerende Energie Belasting) wordt geheven op milieu onvriendelijke energiebronnen: kernenergie en energie opgewekt uit fossiele brandstoffen. Met de ecotax probeert de overheid de scheve concurrentiepositie tussen verschillende energiebronnen recht te trekken door energiebedrijven de zgn. externe kosten mee te vertalen in prijs. Groene energie vervuilt niet en is daarom gedeeltelijk vrijgesteld van de eco-tax.

Elektriciteit

Elektriciteit is aanwezig in alles. Elk voorwerp bestaat uit molekulen. Molekulen bestaan uit atomen, en atomen bestaan uit neutronen, protonen en elektronen. De elektrische lading van neutronen en protonen en elektronen zijn normaal gesproken tegengesteld en heffen elkaar op. Als in een voorwerp het evenwicht tussen elektronen en neutronen is verstoord, wordt het voorwerp met elektriciteit geladen. Er is in dat geval sprake van statische elektriciteit. (Zie ook: elektrische stroom).

Elektriciteitsvoorziening

Het totale systeem van onderling verbonden elektriciteits netten en systeem aansluitingen.

Elektriciteitswet

De Nederlandse Elektriciteitswet vormt sinds augustus 1998 tegen de achtergrond van de Europese regelgeving het kader voor marktwerking in de Nederlandse elektriciteitsvoorziening.

Elektrische stroom

Dit is een elektronenstroom waarvan de sterkte wordt gemeten met eenheden die amperes worden genoemd. Elektronen stromen via een geleider of elektrode van de van de ene plaats naar de andere plaats.

Elektrode

Een elektrische geleider die functioneert als fysiek transportmiddel van stroom.

Elektron

Elementair deeltje van het atoom. Elektronen dragen de negatieve lading van een atoom.

Emissiereductie

Het verminderen van de uitstoot van stoffen die een (mogelijk) schadelijk effect op het milieu hebben.

Energie

Wetenschappelijk gezien betekent energie de mogelijkheid om werk te verrichten dat boven de natuurlijke capaciteiten van de mens uitgaat. In het dagelijks taalgebruik wordt vaak het woord kracht gebruikt als energie bedoeld wordt. Maar kracht is eigenlijk de snelheid waarmee werk wordt verricht of energie wordt verbruikt.

Energie kent verschillende verschijningsvormen: warmte, beweging, potentiële energie, stroom, elektriciteit, chemische binding, enz. Alles om ons heen is gevuld met energie. De kunst is om het op een gerichte en geschikte manier hieruit los te maken. Daarvoor zijn speciale apparaten ontwikkeld, zoals energiecentrales, CV-ketel, auto's en stofzuigers.

Energiebelasting

De belasting die de overheid heft over het energieverbruik. Hierdoor wordt energie duurder en zullen verbruikers er naar verwachting bewuster en zuiniger mee omgaan. Een klein deel van het geld dat de overheid ‘verdient’ met de Energiebelasting-heffing wordt besteed aan het stimuleren van duurzame energiebronnen. Verreweg het grootste deel wordt onder ander via belastingverlaging teruggesluisd naar de betalende verbruiker.

Omdat groene elektriciteit milieuvriendelijk wordt geproduceerd, wordt hierop minder belasting geheven dan op grijze (gewone) elektriciteit. In 2003 is er een nieuwe subsidieregeling voor duurzame elektriciteit gekomen. De productie van duurzame elektriciteit wordt hierdoor goedkoper. Beide maatregelen zorgen ervoor dat de groene elektriciteitgebruiker per saldo niet duurder uit hoeft te zijn dan de verbruiker van grijze elektriciteit.

Om het systeem van inning en verrekening van de Energiebelasting niet te ingewikkeld te maken, wordt per elektriciteitsaansluiting een korting op de Energiebelasting toegekend. Uw elektriciteitsleverancier betaalt u deze korting door middel van een aftrekpost op uw energienota.

Energiebelasting (EB)

Belasting op energieverbruik, ook wel eco-tax genoemd. De Energie Belasting wordt geheven op milieu onvriendelijke energiebronnen: kernenergie en energie opgewekt uit fossiele brandstoffen. Met de ecotax probeert de overheid de scheve concurrentiepositie tussen verschillende energiebronnen recht te trekken door energiebedrijven de zgn. externe kosten mee te vertalen in prijs. Groene energie vervuilt niet en is daarom grotendeels vrijgesteld van de eco-tax.

Energiekamer

De Nederlandse Mededingingsautoriteit (NMa) heeft besloten om per 1 juni 2008 de naam Directie Toezicht Energie (DTe) te veranderen in Energiekamer. Dit besluit is formeel door de Minister van Economische Zaken bekrachtigd met een aanpassing van de mandaatregeling.

Energieprogramma

Een door een programma-verantwoordelijke (zie woordenlijst) opgesteld en bij de netbeheerder van het landelijk hoogspanningsnet ingediend programma dat voor elke programma-tijdseenheid in een etmaal bevat:

1. het saldo van de transporten over alle aansluitingen waarvoor hij programma-verantwoordelijke is;
2. de netto-omvang van alle energietransacties met andere programma-verantwoordelijken;
3. de omvang van elke import- en exporttransactie.

Enkeltarief

Met enkeltarief wordt bedoeld dat u ongeacht het tijdstip van verbruik een vaste energieprijs betaalt. U heeft dan een enkeltariefmeter. Bij een dubbeltariefmeter is de prijs afhankelijk van het moment waarop u de elektriciteit gebruikt. 's Nachts en in het weekend is de elektriciteit dan goedkoper dan overdag. De exacte tijdstippen verschillen per energiebedrijf. De aanschafprijs en het vastrecht van een dubbeltariefmeter zijn hoger dan van een gewone meter. Het verbruik waarbij een dubbeltariefmeter lonend is, ligt tussen de 400 en 1.800 kilowattuur per jaar. Wanneer het voor u aantrekkelijk is, hangt af van de energieprijs en uw stroomverbruik.

Entry punt

Invoedpunt van het gasnet of elektriciteitsnet. Meer specifiek voor gas: een punt gekoppeld aan één of meerdere entry terminals waar transportcapaciteit kan worden gecontracteerd of verhandeld teneinde gas op het gastransportnet te kunnen invoeden.

Entry terminal

Uitdrukking in de gaswet: een fysiek punt in een gastransportnet waar daadwerkelijk gas op dat gastransportnet kan worden ingevoed.

Exit punt

Uitdrukking in de gaswet: een punt gekoppeld aan één of meerdere exit terminals waar transportcapaciteit kan worden gecontracteerd of verhandeld teneinde gas aan het gastransportnet te kunnen onttrekken.

Exit terminal

Uitdrukking in de gaswet: een fysiek punt in een gastransportnet waar daadwerkelijk gas aan dat gastransportnet kan worden onttrokken.

Externe kosten

Kosten die normaal gesproken bedrijfseconomisch niet mee worden genomen in de kostprijs berekening. De externe kosten komen normaal gesproken voor rekening van de samenleving. Een voorbeeld van externe kosten is de kosten voor het milieu die het gebruik van fossiele brandstoffen met zich meebrengen. Doel van het overheidsbeleid is de externe milieukosten toe te rekenen (o.a. d.m.v. de ecotax) aan vuile producten om zo het verbruik van vuile energie terug te dringen en duurzame energie te stimuleren.

Fahrenheit

Een schaal in temperatuur waarin het kookpuint van water ligt op 212 graden en het vriespunt van water ligt op 32 graden Fahrenheit. Om graden Fahrenheit naar graden Celsius te converteren: graden Fahrenheit, min 32, keer 5, gedeeld door 9.

Fossiele brandstoffen

Steenkool, bruinkool, ruwe aardolie en aardgas, die in lagen van de aardkorst ontstonden als fossiele resten van organismen die eens hebben geleefd.

Frequentievermogensregeling

Technische uitdrukking in de elektriciteitswet: een automatische regeling van de netbeheerder van het landelijk hoogspanningsnet waarmee hij beheerders van productie-eenheden, die vermogen ter beschikking stellen, dat vermogen kan doen op- of af regelen afhankelijk van de onbalans in Nederland.

Gas

In de energiewereld is "gas" een algemene, verkorte aanduiding voor een brandstof die bij een temperatuur van 15 _ Celsius en bij een druk van 1.01325 bar in gasvormige toestand verkeert en in hoofdzaak bestaat uit methaan of een andere stof die vanwege haar eigenschappen aan methaan gelijkwaardig is.

In de wetenschap wordt gas gedefinieerd als de gasvormige (vluchtige) fase van een materiaal. De meeste stoffen kennen een vaste, vloeibare en gasvormige fase. Voorbeeld: ijs, water en stoom zijn fasen van de stof "water".

Gas Transport Services B.V.

Bedrijfsonderdeel van de N.V. Nederlandse Gasunie dat belast is met het beheer van het gastransportnet van Gasunie, dan wel de rechtspersoon aan wie het beheer van het gastransportnet van Gasunie zal worden opgedragen.

Gastransportbedrijf

Een natuurlijke persoon of een rechtspersoon die een gastransportnet beheert.

Gastransportnet

Officiële definitie in de wet: niet tot een gasproductienet (zoals bedoeld in artikel 1, sub c Gaswet) behorende, met elkaar verbonden leidingen of hulpmiddelen bestemd of gebruikt voor het transport van gas, met inbegrip van landsgrensoverschrijdende leidingen, hulpmiddelen en installaties waarmee noodzakelijkerwijs met dat transport verbonden diensten worden verricht, met uitzondering van de leidingen, hulpmiddelen en installaties van een afnemer die gelegen zijn binnen een terrein dat eigendom is van deze afnemer en die uitsluitend dienen voor het transport van gas voor eigen verbruik door die afnemer of voor verbruik door anderen die op dat terrein gevestigd zijn.

Gebiedsgrens

Voor aardgas en elektriciteit: de door de DTe vastgestelde geografische grens tussen netten van één of meer netbeheerders.

Gecontracteerd transportvermogen

Dit is afgesproken vermogen waarop een afnemer aanspraak kan maken. De netbeheerder heeft hierop de technische voorzieningen gebaseerd, omdat hij niet in gebreke mag blijven. Aan het gecontracteerd vermogen hangt dus een prijskaartje, dat niet meer onderhandelbaar is. De hoogte van het gecontracteerd vermogen wordt gebaseerd op het vermogen dat een aangeslotene redelijkerwijs maximaal verwacht op enig moment in het jaar nodig te hebben op zijn aansluiting.

Generatoren

Machines waarmee langs mechanische weg elektriciteit wordt opgewekt. Een fietsdynamo is een generator in het klein. In elektriciteitscentrales staan enorme generatoren.

Genomineerde transportcapaciteit

Het deel van de gecontracteerde transportcapaciteit, waarvan de netgebruiker op voorhand heeft aangegeven deze te zullen benutten.

Gereguleerde nettoegang

Ook wel: RTPA, regulated third party access. Binnen deze marktvorm hoeven bedrijven onderling niet te onderhandelen over de voorwaarden om elkaars netwerken te kunnen gebruiken. De nettoegangs- en gebruiksvoorwaarden worden bepaald door de overheid.

Gigawatt (GW)

Duizend Megawatt (1.000 MW), een miljoen Kilowatt (1.000.000 kW) of een miljard Watt (1.000.000.000 watts). Bijvoorbeeld een centrale met een capaciteit van 1 GW kan ongeveer een tot twee 1.500.000 huishoudens van stroom voorzien. Een normale centrlae heeft een capaciteit van ca 0,6GW. Een 1-GW-centrale is een gigant.

Gigawatt uur (GWh)

De hoeveelheid stroom die in een uur geproduceerd kan worden door een centrale met een capaciteit van een gigawatt (GW).

Graaddagen

Het begrip graaddagen maakt het mogelijk verschillende gasverbruiken met elkaar te kunnen vergelijken zonder daarbij gehinderd te worden door verschillende weersomstandigheden. Iedereen weet tenslotte dat er meer gas nodig is bij strenge vorst, dan bij zacht weer. Met behulp van graaddagen kan men de weersinvloed uitschakelen. Het aantal graaddagen van een dag is: (18 °C - de gemiddelde etmaaltemperatuur). Bijvoorbeeld:

• De gemiddelde etmaaltemperatuur = 6°C het aantal graaddagen is dan 18 - 6 = 12
• De gemiddelde etmaaltemperatuur = - 4°C het aantal graaddagen is dan 18 - (- 4) = 22
• De gemiddelde etmaaltemperatuur is gelijk of hoger dan 18°C het aantal graaddagen is dan 0

Groen gas

Groen gas, ook wel duurzaam gas genoemd, is een zogenaamd 'CO2-neutraal' alternatief voor aardgas. Duurzaam gas ontstaat tijdens de natuurlijke afbraak van organisch materiaal, bijvoorbeeld op stortplaatsen. Dit 'stortgas' wordt bewerkt tot een bruikbare variant met dezelfde kwaliteit als aardgas. Hoewel aardgas een zeer schone brandstofvorm is, komt er bij verbranding 'nieuwe' CO2 in de atmosfeer terecht. Aardgas heeft immers miljoenen jaren ondergronds gezeten. Duurzaam gas ontstaat bij de afbraak van organisch afval. Het organische materiaal heeft tijdens de levenscyclus evenveel CO2 uit de atmosfeer opgenomen als bij verbranding vrijkomt. De cyclus van groei tot en met verbranding is kort: enkele tientallen jaren. Bij fossiele brandstoffen bestrijkt deze periode enkele miljoenen jaren. Door het gebruik van duurzaam gas komt er dus geen extra CO2 in de lucht. Het milieuvriendelijke gas levert bovendien een bijdrage aan de verbruiksreductie van fossiel gas.

Groencertificaat

Een groencertificaat is een bewijs dat de bijbehorende hoeveelheid duurzaam opgewekte elektriciteit ook daadwerkelijk duurzaam is geproduceerd. De eigenaar van een certificaat kan op deze wijze gegarandeerd duurzame energie leveren aan de eindgebruiker. Het groencertificaat wordt door de fiscus geaccepteerd als grondslag voor de EB vrijstelling. Het groencertificatensysteem wordt beheerd door landelijk netbeheerder Tennet.

In november 2003 heeft de Eerste Kamer een wetsvoorstel aanvaard waardoor een systeem van garanties van oorsprong voor duurzame elektriciteit wordt geïntroduceerd. Dit systeem zal op 1 januari het huidige systeem van groencertificaten vervangen.

Groene energie

Een verzamelnaam voor vormen van hernieuwbare energie die verkregen wordt uit andere dan fossiele brandstoffen. Hieronder wordt onder andere begrepen energie die uit wind, stromend water, zonnestraling en aardwarmte wordt verkregen, maar ook energie die vrijkomt bij verwerking van afval (vooral verbranding) of biomassa. De energie kan opgewekt worden in de vorm van warmte en elektriciteit.

Groenlabel

In het kader van het Milieu Actie Plan (MAP) door de energiebranche zelf ingericht certificatensysteem, dat de markt voor duurzame energie heeft gestimuleerd door de handel en fysieke levering van elkaar los te koppelen. Een groenlabel vertegenwoordigt 10.000 kWh groene stroom. Groenlabels zijn bedoeld als bewijsmateriaal voor de MAP regeling en worden niet door de fiscus geaccepteerd als grondslag voor EB vrijstelling. Het groenlabelsysteem wordt momenteel niet meer gebruikt.

Grootschalige storing

Elektriciteit: de uitval van verscheidene elementen in het elektriciteits-voorzieningssysteem of productie-eenheden waardoor in een groot gebied dan wel bij een groot aantal aangeslotenen de transportdienst onderbroken wordt. Voor aardgas geldt een synchrone definitie.

Handelaar

Een organisatorische eenheid die zich bezighoudt met het sluiten van overeenkomsten betreffende de koop en verkoop van elektriciteit. De handelaar is vaak tevens de organisator van alle formaliteiten, die een rol spelen bij het switchen van leverancier en hij neemt tevens meestal de programmaverantwoordelijkheid over.

Handelsbedrijf

Onderdeel van het elektriciteitsdistributiebedrijf dat actief is op de vrije markt. Het handelsbedrijf (ook wel leveringsbedrijf) is het aanspreekpunt voor de klant en doet alles, behalve het fysiek transporteren van energie. Deze taak wordt namelijk verzorgd door het netwerkbedrijf.

Herstelplan

De beschrijving van de wijze waarop en de middelen waarmee het Nederlandse elektriciteitsvoorzieningssysteem na onderbreking kan worden hersteld.

Hoogspanning

Spanningsniveau hoger dan 150.000 V.

Hoogtarief

Het tarief dat gerekend wordt bij afname van energie in de piekuren, bijvoorbeeld overdag.

Hydro-elektriciteit

Elektriciteit die opgewekt wordt met waterkrachtcentrales.

Indicatieve tarieven en voorwaarden

De tarieven en voorwaarden bijvoorbeeld zoals bedoeld in artikel 12 van de Gaswet. Indicatieve tarieven en voorwaarden voor transport van energie en voor levering aan gebonden afnemers zijn soms nodig om een balans tussen kosten en inkomsten te garanderen zolang de politieke discussies over deze onderwerpen nog niet zijn afgerond. De indicative tarieven en voorwaarden zijn van kracht zolang er nog geen ministerieel besluit is genomen. Eventueel kunnen bepaalde kosten met terugwerkende kracht worden verrekend.

Indirecte zonne-energie

Bij indirecte zonne-energie wordt weliswaar energie geproduceerd, maar dit gebeurt via een omweg. Golven en wind worden voor een groot deel veroorzaakt door de zon. Windenergie en waterkracht zijn daarmee vormen van indirecte zonne-energie.

Infrabedrijf

Het infrabedrijf (of netwerkbedrijf) is een onafhankelijke organisatie die vroeger deel uitmaakte van het regionale energiebedrijf. Het infrabedrijf verzorgt de fysieke levering van elektriciteit naar de verbruiker en is monopolist in zijn regio.

Installatie

Een begrip in de elektriciteitswet en de gaswet. Op elektrische gebied: een installatie is het samenstel van elektrisch materieel en leidingen van een aangeslotene, te rekenen na het overdrachtspunt van de aansluiting.

Noot: voor zover het een producent van elektriciteit betreft, wordt hieronder verstaan de elektriciteitscentrale als geheel; voor zover het een afnemer van elektriciteit betreft, wordt hieronder verstaan alles wat - doorgaans achter de elektriciteitsmeter - in de woning of vestiging elektriciteit verbruikt. Tot de installatie kan ook behoren de verbinding tussen een vestiging van een aangeslotene en het punt waarop de aangeslotene is voorzien van een aansluiting op het net. Voor aardgas geldt een parallelle definitie.

IPCC

Het Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC) is een internationale organisatie die rapporten opstelt over de stand van zaken van de wetenschappelijke kennis rond klimaatveranderingen en verwante thema's.

Joule

Een joule is een energie-eenheid die ongeveer overeenkomt met 0,24 calorie. Omdat de joule een erg kleine eenheid is, wordt gerekend met de veelvouden kilo-, mega-, giga-, tera- en petajoule.

Kernenergie

Nucleaire of atoomenergie is energie verkregen uit de kern van het atoom. Gebruikte technieken zijn kernsplitsing of kernfusie.

Kernfusie

Een reactie waarbij atoomkernen worden gebundeld. Er komt dan kernenergie vrij. De zon en de waterstofbom produceren door kernfusiereacties. Brandstof voor kernfusie is waterstof, dat voldoende op aarde aanwezig is. Bovendien is het product van kernfusie (helium) niet schadelijk. Er moeten echter nog veel technische problemen worden opgelost voordat kernfusie techniek in de opwekking van elektriciteit toegepast kan worden.

Kernsplitsing

Een reactie waarbij atoomkernen worden gesplitst. Er komt dan kernenergie vrij. Dit gebeurt in kerncentrales en in ontploffende atoombommen. Brandstoffen voor kernsplitsing zijn uranium en plutonium. Na gebruik blijft hoog radio-actief materiaal over.

Kettingreactie

De manier waarop in kerncentrales en atoombommen energie wordt opgewekt. De reactie wordt op gang gebracht door neutronen op een geschikte brandstof af te vuren. Bij hierop volgende reacties worden nog meer neutronen geproduceerd. Het proces herhaalt zich hierdoor vanzelf waardoor enorme hoeveelheden energie vrij kunnen komen.

Kilowatt (kW)

1000 Watt. Een apparaat met een stroombehoefte van een kilo Watt verbruikt per uur 1 kWh elektriciteit, per dag 24 kWh.

Kilowatt uur (kWh)

De hoeveelheid stroom die in een uur geproduceerd kan worden door een centrale met een capaciteit van een kilo watt. Ook is de kWh de meest gebruikelijke eenheid om het elektriciteitsverbruik in een bepaalde periode uit te drukken. Een gemiddeld huishouden verbruikt op jaarbasis tussen de 3.000 en 3.500 kWh.

Klimaatverandering

De veranderingen ins ons klimaat a.g.v. het broekaseffect.

Klimaatverdrag

In 1992 werd tijdens een conferentie van de Verenigde Naties over milieu en ontwikkeling (UNCED) in Rio de Janeiro het Raamverdrag Klimaatverandering van de Verenigde Naties gesloten (United Nations Framework Convention on Climat Change (UNFCCC)). Het wordt meestal aangeduid als: het Klimaatverdrag. De doelstelling van dit verdrag is: "het stabiliseren van de concentratie van broeikasgassen in de atmosfeer op een zodanig niveau, dat een gevaarlijke menselijke invloed op het klimaat wordt voorkomen". Nederland is één van de 177 landen die in de eerste helft van de negentiger jaren het Klimaatverdrag heeft geratificeerd (bekrachtigd). Het Klimaatverdrag valt onder de verantwoordelijkheid van de Verenigde Naties. Verschillende organen zorgen voor de uitvoering van het verdrag. Het belangrijkste besluitvormende orgaan is de Conference of Parties (CoP). Hieraan nemen alle ondertekenaars van het verdrag deel. Het Klimaatsecretariaat dient ter ondersteuning van het CoP.

Kooldioxide (CO2)

Kleurloos, geurloos en niet giftig gas. CO2 is een normaal bestanddeel van onze atmosfeer. CO2 maakt ongeveer 0,03% van de atmosfeer rond de aarde uit. Het wordt uitgeademd door mensen en dieren en door planten gebruikt bij de productie van zuurstof. Door de massale verbranding van fossiele brandstoffen komt echter zeer veel CO2 in de atmosfeer. Deze hoeveelheid verstoort het natuurlijke evenwicht en leidt tot verandering van ons klimaat.

Koolmonoxide (CO)

Kleurloos, geurloos en zeer giftig en vervuilend gas dat onstaat bij onvolledige verbranding van fossiele brandstoffen

Koolstof (C)

Koolstof kan worden gewonnen als natuurprodukt, maar kan ook worden gemaakt, door de onvolledige verbranding van hout (houtskool). Koolstof wordt vooral gebruikt als brandstof. Het zit opgesloten in steenkool, aardolie en aardgas. Koolstof kan ook goed gebruikt worden als neutronenvanger in kernreactoren en wordt dan gebruikt om de kettingreactie te stoppen

Koppelnet

De netten die bestemd zijn voor transport van elektriciteit op een spanningsniveau van 220 kV of hoger en die als zodanig worden bedreven, alsmede de landsgrensoverschrijdende netten op een spanningsniveau van 500 V of hoger. Het koppelnet koppelt alle regionale netten. Het koppelnet draagt in hoge mate bij aan de stabiliteit van het Nederlandse elektriciteitsnet, dat waarschijnlijk het meest betrouwbare in de wereld is.

Kracht

Kracht is de snelheid waarmee arbeid wordt verricht of energie wordt verbruikt. In het dagelijks taalgebruik wordt vaak het woord kracht gebruikt als energie bedoeld wordt.

Krachtstroom

Sommige apparaten halen zoveel stroom uit het net dat de standaard 230 Volt niet zwaar genoeg is. Om deze apparaten toch te laten werken is dan de zogenaamde krachtstroom nodig. Voor krachtstroom is een extra kabel vanuit het openbare net naar de meterkast nodig. U betaalt daarvoor een eenmalig aansluitingsbedrag. Daarnaast is het mogelijk dat jaarlijks een extra vergoeding wordt doorberekend.

Kritische Kortsluit Tijd

Technische uitdrukking in de gaswet. De maximale tijd dat, vanuit een vollast situatie van de generator, een kortsluiting onder bepaalde omstandigheden mag blijven bestaan zonder dat de synchrone generator, nadat een fout is afgeschakeld, asynchroon raakt.

kWmax

De werkelijk voorgekomen maximale belasting van het net door een aangeslotene. De maximale belasting wordt bepaald door de meetwaarden over een kwartier te middelen. Per 5 minuten wordt over het afgelopen kwartier de kwartierbelasting bepaald. Indien geen kwartiergemiddelden te bepalen zijn wordt gerekend met de hoogste waarde per meetperiode (sleepwijzer).

Kyoto protocol

Als aanvulling op het Klimaatverdrag werd in 1997 het Kyoto-protocol aangenomen. In het Kyoto-protocol verbinden de industrielanden zich om de uitstoot van broeikasgassen in de periode 2008 - 2012 gemiddeld met 5% te verminderen ten opzichte van het niveau in 1990. Per land gelden uiteenlopende reductiepercentages. Naast CO2 (kooldioxide) tellen nu ook andere broeikasgassen mee voor de uitstootvermindering. Tot nu toe hebben 84 landen het protocol ondertekend en is het bekrachtigd door 22 landen

Laagspanning

Spanningsniveau van 6.000 V en lager

Laagtarief

Het tarief, uitgedrukt in ct/kWh, voor het gebruik van het net gedurende vooraf door de regionale netbeheerder bepaalde uren tijdens welke gemiddeld een lagere belasting van het net voorkomt. Zie "laagtarief-uren".

Laagtariefuren

Uren van de dag waarvoor het laagtarief geldt

Laaguren

Uren van de dag waarvoor het laagtarief geldt.

Lachgas

Lachgas of distikstofoxide (N2O) komt met name vrij bij het opwarmen van de autokatalysator, het gebruik van de bodem in de landbouw en bij de productie van salpeterzuur en carprolactam. In 1995 was de emissie van lachgas in Nederland naar schatting 22 Mton CO2 eq. (2 Mton door verkeer, 9 Mton door landbouw, 10 Mton door industrie, 1 Mton door diverse overige bronnen)

Lading

Opeenhoping van elektrische energie, veroorzaakt door protonen (positieve lading) of elektronen (negatieve lading). Niet geladen voorwerpen bevatten even veel protonen als elektronen. Lading is dus eigenlijk een verstoring van evenwicht. Positief geladen voorwerpen stoten elkaar af, negatieve ook. Maar tegengesteld geladen voorwerpen trekken elkaar aan.

Landelijk hoogspanningsnet

De netten die bestemd zijn voor transport van elektriciteit op een spanningsniveau van 220 kV of hoger en die als zodanig worden bedreven, alsmede de landsgrensoverschrijdende netten op een spanningsniveau van 500 V of hoger.

Leverancier

Een organisatorische eenheid die zich bezighoudt met het leveren van elektriciteit c.q. aardgas.

Leveranciersmodel

In tegenstelling tot het netbeheerdersmodel heeft de klant in het leveranciersmodel slechts een contractuele relatie met de leverancier en schakelt hij deze voor zoveel mogelijk interacties via een volmacht in. De klant krijgt één energie-nota, waarbij de leverancier de transport- en aansluitkosten in rekening brengt.

Leveringsbedrijf

Onderdeel van het elektriciteitsdistributiebedrijf dat actief is op de vrije markt. Het leveringsbedrijf (ook wel handeslbedrijf) is het aanspreekpunt voor de klant en doet alles, behalve het fysiek transporteren van energie. Deze taak wordt namelijk verzorgd door het netwerkbedrijf. De term leveringsbedrijf geldt eveneens voor aardgas. Veel leveringsbedrijven hebben aardgas en elektriciteit beide in hun pakket.

Liberalisering

Het proces van privatisering en deregulering van bedrijven en sectoren

Maatwerkcontracten

Overeenkomsten tussen energiebedrijven en afnemers, die geen basisdiensten zijn.

Marktpartij

Iedere partij die gerechtigd is om transacties in elektriciteit of aardgas af te sluiten op de Nederlandse energiemarkt.

Meetinrichting

Een inrichting die alle componenten, software, etcetera omvat, die nodig zijn voor het registreren van de uitgewisselde energie (elektriciteit of aardgas)en eventueel blindenergie. De meetinrichting en de daarbij behorende meetdiensten zijn als gevolg van de ide liberalisering net als energielevering eveneens een vrij domein geworden. De afnemer mag zelf bepalen wie de meter levert en de bijbehorende meetdiensten verricht.

Vanwege de hedendaagse technologische mogelijkheden kan het domweg meten van energie met diverse, uiterst interessante mogelijkheden gecombineerd worden, tegen lage kosten. Voorbeelden: monitoring van uw energieverbruik en waterverbruik, veiligheidsvoorzieningen, temperatuurbewaking, lekkage-wacht, enz.Om deze reden is thans een vrije metermarkt in opkomst.

Megawatt (MW)

1.000.000 Watt, owel 1.000 kWh. Een generator met een capaciteit van een megawatt kan per uur een megawatt uur (MWh) elektriciteit leveren, per dag 24 MWh, ofwel 24.000 kWh. Een centrale van 1 MW levert per jaar genoeg voor ca 2000 huishoudens.

Megawatt uur (MWh)

1.000 kWh. De hoeveelheid stroom die in een uur geproduceerd kan worden door een generator met een capaciteit van een megawatt (MW).

MEP

MEP staat voor Milieukwaliteit Elektriciteitsproductie. (2003-2006) De MEP was een subsidieregeling waarmee de opwekking van duurzame elektriciteit in Nederland werd gestimuleerd. De MEP-subsidie werd verleend aan electriciteitsproducenten met wind-, zon- en waterkracht en biomassa. Producenten hebben hiervoor tot 18 augustus 2006 een subsidieaanvraag in kunnen dienen. Na deze datum is de regeling beëindigd en opgevolgd door de Stimuleringsregeling Duurzame Energieproductie.

Meterhuur

In de vrije energiemarkt zijn ook de meters voor elektriciteit en aardgas meegenomen. Dat betekent dat er meerdere bedrijven kunnen komen die meters mogen plaatsen, onderhouden en uitlezen. Elk gecertificeerd meetbedrijf mag in principe meters plaatsen en onderhouden als de klant daartoe opdracht geeft. Zolang dat niet gebeurd, blijft uiteraard de huidige meter zitten. Deze meter is van het meetbedrijf of van de meetdienst van het oude energiebedrijf. Ook als er van energieleverancier wordt gewisseld, blijft de meter van het oude energiebedrijf. Via de netbeheerder of via de energieleverancier kan dit bedrijf bij de klant kosten in rekening brengen voor de huur van de meter. Indien de klant zijn energieleverancier heeft gemachtigd de netbeheerdersrekeningen te verzorgen gaat de meterhuur daarin automatisch mee. De meeste klanten zullen dus energie + transport + meterhuur via de rekening van de energieleverancier betalen. Een minderheid betaalt zijn energierekening aan de energieleverancier en zijn transportrekening en meterhuur aan de netbeheerder. Voor kleinverbruikers betreft meterhuur meestal een gering bedrag.

Methaan

Methaan (CH4) komt met name vrij in de landbouw (opslag van mest), bij stortplaatsen en bij olie- en gaswinning. De omvang van de emissie was in 1995 in Nederland naar schatting 25 Mton CO2 eq. (10 Mton door landbouw, 10 Mton door stortplaatsen, 4 Mton door energiebedrijven, 1 Mton door overige diverse bronnen).

Methaan is tevens de belangrijkste component van aardgas. Door vrijgekomen methaan (vooral biogas)op te waarderen tot een brandstof wordt een belangrijke bijdrage geleverd aan het broeikas effect, omdat het effect van een kilo vrijgekomen methaan op het broeikas-effect ca 20 maal zo groot is als dat van een kilo kooldioxide (CO2).

Als deze verbranding van methaan wordt gebruikt om elektriciteit op te wekken is er sprake van groene stroom. Deze definitie is echter (vreemd genoeg) ter discussie.

Nationaal Balans Punt

De virtuele marktplaats op het gastransportnet van Gastransport Services waar de positie van een netgebruiker wordt bepaald en gas kan worden verhandeld. Het Nationaal Balans Punt wordt bereikt door invoeding van gas op een entry punt en verlaten door onttrekking van gas op een exit punt.

Net

Voor elektriciteit: één of meer verbindingen voor het transport van elektriciteit en de daarmee verbonden transformator-, schakel-, verdeel- en onderstations en andere hulpmiddelen, behoudens voor zover deze verbindingen en hulpmiddelen liggen binnen de installatie van een producent of van een afnemer. Voor aardgas: één of meer verbindingen voor het transport van aardgas en de daarmee verbonden entrypoints, reduceren, compressoren, mengstations en andere hulpmiddelen, behoudens voor zover deze verbindingen en hulpmiddelen liggen binnen de installatie van een aardgasproducent.

Netaansluitpunt

Het fysieke punt dat de grens tussen de aansluiting en het net van de netbeheerder aangeeft.

Netbeheer

Het beheer en onderhoud van het netwerk voor energie.

Netbeheerder

Een vennootschap die op grond van artikel 10, 13 of 14 van de Wet is aangewezen voor het beheer van één of meer netten.

netbeheerdersmodel

In het netbeheerdersmodel treden leverancier en netbeheerder afzonderlijk van elkaar richting de klant op. De klant krijgt twee nota's: voor de geleverde stroom van de energieleverancier, voor het gebruik van het netwerk van de netbeheerder. In tegenstelling tot het netbeheerdersmodel heeft de klant in het leveranciersmodel slechts een contractuele relatie met de leverancier en schakelt hij deze voor zoveel mogelijk interacties via een volmacht in. De klant krijgt in dat geval één nota, waarbij de leverancier de transport- en aansluitkosten in rekening brengt.

Een aantal leveranciers is van het leveranciersmodel overgestapt op het netbeheerdersmodel als gevolg van problemen en achterstanden bij netbeheerders. Op die manier zijn zij namelijk niet meer afhankelijk van de benodigde gegevens van de netbeheerder. Doordat op dit moment beide modellen gebruikt worden, bestaat de kans dat er onduidelijkheid en verwarring kan ontstaan bij de klant. Heldere voorlichting is daarom erg belangrijk en bij de detailinformatie van de leveranciers op Gaslicht.com wordt zo mogelijk aangegeven welk model gehanteerd wordt.

Netgebruiker

Een natuurlijke of rechtspersoon voor wie met behulp van een transportnet het transport van gas c.q. elektriciteit en daarmee noodzakelijkerwijs verbonden diensten worden verricht.

Netstoring

De uitval van een productie-eenheid of een willekeurig element in het elektriciteitsvoorzieningssysteem.

Netverliezen

Saldo van energie ingevoed op en energie afgenomen van een bepaald net gedurende een bepaalde tijd. De equivalent op aardgasgebied leidingverlies (drukverlies over de transportleiding). Netverliezen bedragen in nederland ca 3% van de totale energieconsumptie.

Netvlak

Een deel van het net waarvoor geldt dat de verbruikers aangesloten op dit deel van het net eenzelfde tarief in rekening krijgen.

Netwerkbedrijf

De Nederlandse netwerkbedrijven (ook wel: netbeheerders) zijn onafhankelijke organisaties die vroeger deel uitmaakten van de regionale energiebedrijven. Het netwerkbedrijf verzorgt de fysieke levering van elektriciteit naar de verbruiker en is monopolist in zijn regio.

Neutron

Elektrisch neutraal deeltje van een atoomkern met ongeveer gelijke massa als het proton. In tegenstelling tot het proton is het neutron niet elektrisch geladen.

NMa

Nederlandse Mededingingsautoriteit. De NMa ziet toe op eerlijke concurrentie in Nederland. Zij bestrijdt partijen die kartels vormen en daarbij bijvoorbeeld prijsafspraken maken én partijen die misbruik maken van een economische machtspositie. De NMa houdt toezicht op alle sectoren. De DTe en de Vervoerkamer zijn onderdelen van de NMa die werken voor een specifieke sector.

Normaal kubieke meter

Op uw aardgasnota is dit de eenheid waarnaar alles wordt teruggerekend. Algemene definitie: een hoeveelheid gas die bij een temperatuur van 273,15 K (0° C) en een absolute druk van 1,01325 bar, technisch vrij van waterdamp is en een volume inneemt van 1 kubieke meter. Voor aardgas geldt, dat deze hoeveelheid gas een calorische bovenwaarde heeft van 35,17 MJ.

Normaaltarief

Het tarief, uitgedrukt in ct/kWh, voor het gebruik van het net gedurende vooraf door de regionale netbeheerder bepaalde uren tijdens welke gemiddeld een hogere belasting van het net voorkomt.

Normaaluren

Uren van de dag waarvoor het normaaltarief geldt.

Normale bedrijfstoestand

Bedrijfszekere toestand van het net waarbij alle transporten van elektriciteit op de aansluitingen volgens de transportprognoses kunnen plaatsvinden. Het is tevens de toestand van een net waarin de normale bedrijfstoestand gehandhaafd blijft wanneer een enkelvoudige storing zou optreden.

NTPA

Negotiated third party access ofwel onderhandelde nettoegang. Binnen deze marktvorm moeten bedrijven onderling onderhandelen over de voorwaarden om elkaars netwerken te kunnen gebruiken. Voorbeeld: transportnet van Gasunie. NTPA staat recht tegenover RTPA (Regulated Third Party Acces). Onder "RTPA" staan meer details.

Nucleaire energie

Nucleaire of atoomenergie is energie verkregen uit de kern van het atoom.

Ohm

Eenheid van weerstand. Als je een weerstand aansluit op een spanning van 1 volt en er loopt dan een stroom door die weerstand van 1 ampère, dan heeft die weerstand een waarde van 1 ohm.

Onbalans

Het verschil tussen het energieprogramma en de gerealiseerde som van invoeding/afname op alle netaansluitpunten/verzamelpunten van een programma-verantwoordelijke, gedurende een bepaalde tijdsperiode. Voor "programma-verantwoordelijkheid" zie de woordenlijst op deze website.

Onbalans buitenland

Het verschil tussen het import/export energieprogramma van het Nederlandse elektriciteitsvoorzieningssysteem met het buitenland en de feitelijk gerealiseerde import/export gedurende een bepaalde tijdsperiode. Voor aardgas geldt een analoge definitie.

Onderhandelde nettoegang

Ook wel: nTPA, negotiated third party access. Zie bij NTPA in de woordenlijst.

Operationele taken

Alle activiteiten van de netbeheerders met betrekking tot de dagelijkse bedrijfsvoering van het Nederlandse elektriciteits- c.q. gasvoorzieningssysteem.

Overdrachtspunt

Het tussen de netbeheerders onderling of de netbeheerder en de aangeslotene overeengekomen fysieke punt waar respectievelijk een scheiding tussen de aansluiting van twee netten onderling of tussen de aansluiting van een net en de installatie van de aangeslotene kan worden gerealiseerd. Deze definitie geldt voor gasnetten en elektriciteitsnetten.

Ozon

Een chemische verbinding, die lijkt op zuurstof, echter met drie zuurstofatomen per molekuul in plaats van de gebruikelijke twee. Ozon (O3) is een prikkelend gas, maar de ozonlaag in onze atmosfeer beschermt de aarde tegen de schadelijke ultraviolette straling van de zon. Mede onder invloed van sommige vrijgekomen gassen, zoals CFK's, ontstaat het gat in de ozonlaag, waardoor sommige gebieden op aarde een te grote dosis ultraviolet licht ontvangen. Dit verhoogt in die gebieden het gevaar op huidkanker.

Particulier net

Een net waarvoor op grond van artikel 15 van de Wet geen netbeheerder hoeft te worden aangewezen.

Passieve zonne-energie

Voor passieve zonne-energie hoeven geen ingewikkelde installaties gebouwd te worden. Men maakt gebruik van binnenschijnend zonlicht voor het verlichten en verwarmen van huizen en kantoren

Petajoule

Een joule is een energie-eenheid die ongeveer overeenkomt met 0,24 calorie. Omdat de joule een erg kleine eenheid is, wordt gerekend met de veelvouden kilo-, mega-, giga-, tera- en petajoule. Eén petajoule is 1 000 000 000 000 000 joule (een 1 met 15 nullen). Voor elektriciteit geldt: 1 miljard kWh = 3,6 petajoule PJ.

Plutonium

Net als uranium een brandstof kernsplitsing in kerncentrales.

Positie

Technische term in de gaswet. De hoeveelheid gas die een netgebruiker per saldo gedurende de contractueel overeengekomen balanceringsperiode aan het gasttransportnet heeft onttrokken, dan wel daarop heeft ingevoed. Een positie kan ‘short’ (gasinvoer kleiner dan afname), ‘long’ (gasinvoer groter dan afname) dan wel in evenwicht zijn (gasinvoer gelijk aan afname).

Primair reservevermogen

Begrip in de elektriciteitswet: Het vermogen dat onder regie van de primaire regeling (zie woordenlijst) wordt geactiveerd.

Primaire regeling

Technisch begrip in de elektriciteitswet: de op (alle) productiemiddelen lokaal uitgevoerde automatische inrichting, die binnen maximaal 30 seconden zorgt voor een constante verhouding tussen frequentieverandering en productie(vermogens)-verandering, teneinde een voortdurend evenwicht tussen gevraagd en geleverd vermogen in het gehele (internationaal) gekoppelde net te handhaven.

Privatisering

Het proces van transformatie van staatsbedrijven naar particuliere bedrijven. Dit proces wordt vaak verward met liberalisering. Het heeft er in feite niets mee te maken. De rechten en plichten die de overheid oplegt zijn onafhankelijk van het eigenaar.

Producent

Een organisatorische eenheid die zich bezighoudt met het opwekken van elektriciteit.

Productie-eenheid

Een (deel van een) productiemiddel, dat zelfstandig (ofwel onafhankelijk van de andere delen van het desbetreffende productiemiddel) kan worden ingezet voor het opwekken van elektriciteit. Van een productie-eenheid kunnen één of meer generatoren deel uitmaken.

Productiemiddel

Een (deel van een) installatie bestemd voor het opwekken van elektriciteit, bestaande uit één of meer productie-eenheden.

Programmaverantwoordelijke.

Een marktpartij die door de system operator als programmaverantwoordelijke erkend is en daarmee de programmaverantwoordelijkheid daadwerkelijk mag uitvoeren.

Programmaverantwoordelijken-register

Een door de system operator ingericht en beheerd register, waarin de namen, adressen, telefoon- en faxnummers alsmede de gegevens ten behoeve van computermatige communicatie vermeld staan van de (rechts)personen die door de system operator als programma-verantwoordelijke zijn erkend.

Programmaverantwoordelijkheid

De verantwoordelijkheid voor het per uur juist afstemmen van de vraag van de afnemer met het aanbod op het elektriciteitsnet. Zolang afnemers nog gebonden zijn aan hun traditionele elektriciteitsaanbieder worden zij ook door deze "vergunninghouder" beleverd. De programmaverantwoordelijkheid voor gebonden klanten ligt bij de vergunninghouder. Op het moment dat een klant vrij wordt, krijgt hij ook zijn eigen programmaverantwoordelijkheid. Iedereen die dat wil, kan deze taak echter uitbesteden.

Bij kleinverbruikers van energie, ook als ze na 1 juli 2004 vrij zijn, wordt de programma-verantwoordelijkheid automatisch uitbesteed aan de leverancier. Dit kan nauwelijks anders, want er zijn meestal geen meetgegevens per uur bekend. Een programmaverantwoordelijke stelt ten behoeve van de netbeheerder conform artikel 26 van de Elektriciteitswet dagelijks een energieprogramma op.

Proton

Elementair positief elektrisch deeltje in atoomkernen, een van de bouwstenen van de materie. In tegenstelling tot het neutron is het proton dus elektrisch geladen.

PVE Platform Versnelling Energieliberalisering

In het PVE zijn de overheid, de energiebedrijven, het bedrijfsleven en andere relevante partijen vertegenwoordigd. Doel van het PVE is het zo snel mogelijk realiseren van een werkbare en economisch verantwoorde marktwerking in de Nederlandse energiesector.

Radio-activiteit

De eigenschap van sommige niet instabiele atomen om spontaan nucleaire deeltjes te verspreiden en daarmee het volgende te bereiken. De eigen atomen omvormen tot andere elementen, en tevens andere atomen tot dezelfde activiteit aanzetten.

Reactor

Een installatie waarin nucleaire kettingreacties gecontroleerd kunnen worden uitgevoerd.

Regionaal gastransportbedrijf

Netbeheerders zoals bedoeld in artikel 2 van de Gaswet. D.w.z. de eigenaar van een regionaal gasnet, dat op een zeer beperkt aantal punten is aangesloten op het landelijke gasnet (hoge druk gasleidingen). Het regionale gasbedrijf is degene, die in uw regio alle installaties uitvoert en storingen verhelpt.

Regionale netbeheerder (RNB)

Een netbeheerder die is aangewezen voor het beheer van één of meer netten, anders dan het landelijk hoogspanningsnet.

Regiotoeslag

Regiotoeslag of transporttoeslag is de toeslag die sinds 1 januari geldt op de kubieke meterprijs voor het transport van gas over het landelijk transportnet van de Gasunie. De toeslag is hoger naarmate de afstand tot Groningen groter is.

Restspanning

Laagste waarde van de drie gekoppelde spanningen die optreedt op het netaansluitpunt van een productiemiddel tijdens een kortsluiting in het net.

Richtfrequentie

De richtfrequentie is gelijk aan 50 Hz, maar in perioden van tijdcorrectie wordt de richtfrequentie gelijk aan 49,99 of 50,01 Hz.

RTPA (gereguleerde nettoegang)

Regulated third party acess of gereguleerde nettoegang. Binnen deze marktvorm hoeven bedrijven onderling niet te onderhandelen over de voorwaarden om elkaars netwerken te kunnen gebruiken. De nettoegangsvoorwaarden worden bepaald door de overheid. RTPA staat tegenover NTPA (Negociated Third Party Acces), waarbij de toegangsvoorwaarden tot het net in onderhandeling tot stand komen.

Voor elektriciteit is RTPA van toepassing en voor aardgas NTPA. Het hoge druk gasnet is eigendom van Gas Transport Services B.V., en de regionale netten van de diverse locale en regionale energiebedrijven. DTe legt echter wel zodanig sterke randvoorwaarden op aan de onderhandelingsresultaten, dat er bijna sprake is van RTPA voor aardgas.

Schaarste

Gebrek aan voldoende transportcapaciteit op een bepaald punt gedurende een bepaalde periode.

SEP

Samenwerkende Electriciteits Producenten. De Sep bestond tot en met 2001 en heeft na een overgangsperiode van een paar jaar haar taken overgedragen aan landelijk netwerkbeheerder Tennet. De Sep was de exponent van de monopolistische houding van de energiebedrijven. Hier werd collectief het beleid en de prijzen van elektriciteit bepaald.

Spanningsregeling

Technisch begrip in de elektriciteitswet: primaire spannings- en blindvermogensregeling lokaal op productiemiddelen uitgevoerd.

Storing

Verstoorde bedrijfstoestand.

Streefverbruik

Het streefverbruik is gebaseerd op het standaard jaarverbruik en de buitentemperatuur. Door uw werkelijke gasverbruik te vergelijken met het streefverbruik van die week, ziet u of u in die week zuinig bent geweest of niet.

Switchperiode

Met switchperiode wordt de periode bedoeld die met het switchen (wisselen) van energieleverancier gemoeid is. Anders gezegd: hoe lang het duurt voor u van energieleverancier gewisseld bent. Normaalgesproken zal dit binnen 5 werkdagen gebeuren. In de begintijd van de liberalisering is het mogelijk dat de wisseling wat langer duurt i.v.m. de beschikbare capaciteit bij leveranciers.

Systeemdiensten

De diensten die de netbeheerder van het landelijk hoogspanningsnet uitvoert om het transport van elektriciteit over alle netten op een veilige en doelmatige wijze te waarborgen, om grootschalige storingen van het transport van elektriciteit op te lossen, en om de energiebalans op alle netten te handhaven of te herstellen.

Systeemdienstentarief

Het tarief in rekening gebracht door de netbeheerder van het landelijk hoogspanningsnet bij aangeslotenen op het Nederlandse elektriciteitsnet en programmaverantwoordelijken ter dekking van de kosten van de systeemdiensten.

Systeemintegriteit

Technische term in de gaswet. Toestand van het gastransportnet waarbij de druk en de kwaliteit van het gas in het betreffende transportnet binnen de door het gastransportbedrijf gestelde minimum en maximum grenzen blijven waardoor het transport van gas technisch gewaarborgd is.

System operator

De netbeheerder van het landelijk hoogspanningsnet, waar deze verantwoordelijke is voor het leveren van de systeemdiensten. In Nederland is dit Tennet.

Tariefdrager

Een element om de aan een deelmarkt toegedeelde kosten bij de aan het netvlak aangesloten verbruikers in rekening te brengen. Bijvoorbeeld: de kWh is de tariefdrager voor het tarief voor het verbruik van elektrische energie.

Tennet

Onafhankelijk beheerder van het landelijk hoogspanningsnet. Tennet is voor 100% eigendom van de Nederlandse overheid. Tennet is tevens beheerder van het groencerificatensysteem.

Title Transfer Facility

Technische uitdrukking in de gaswet. Een dienst waarmee gas op het Nationaal Balans Punt enige tijd voor aanvang van het transport kan worden overgedragen naar een andere netgebruiker. De verkoper van het gas creëert een virtueel exit punt; de inkoper van gas creëert een virtueel entry punt.

Tolerantiewaarde

Technische uitdrukking in de gaswet. Een contractueel overeengekomen percentage waarmee een netgebruiker met zijn gerealiseerde afname op- en neerwaarts mag afwijken van de gerealiseerde invoeding op het gastransportnet voor die periode. Indien de realisatie niet direct gemeten kan worden, dan wordt het overeengekomen percentage gekoppeld aan de allocatie voor die periode. De tolerantiewaarde kan op dagbasis worden bepaald of op uurbasis.

Transactiepartij

Een natuurlijke of rechtspersoon die in het energieprogramma van een erkende programma-verantwoordelijke als bedoeld in 3.2 van de SysteemCode als partij is vermeld op de grond dat die programma-verantwoordelijke in dat programma een energietransactie met die natuurlijke of rechtspersoon verantwoordt.

Transit

Elektriciteitstransport door een land als gevolg van een contract tussen partijen in twee andere landen, uitgevoerd door de netbeheerder van het landelijk hoogspanningsnet (Tennet) of van het landelijk hoge druknet (Gas Transport Services B.V.).

Transportbeperking

De situatie waarbij een netbeheerder de transportdienst niet kan leveren binnen de overeengekomen kwaliteitscriteria.

Transportcapaciteit

Geldt zowel voor aardgas als elektriciteit. Voor aardgas: de hoeveelheid gas die per tijdseenheid op een entry punt of exit punt, dan wel tussen een combinatie van entry punten (zie aldaar) en exit punten (zie aldaar) kan worden getransporteerd, gemeten in normaal kubieke meter (zie aldaar) per uur. Voor elektriciteit: de hoeveelheid energie die per tijdseenheid op een entry punt of exit punt, dan wel tussen een combinatie van entry punten (zie aldaar) en exit punten (zie aldaar) kan worden getransporteerd, gemeten in kWh.

Transportdienst

Het transporteren van elektriciteit van producenten naar verbruikers door gebruik te maken van het net. Hieronder wordt mede verstaan het oplossen van transportbeperkingen, het compenseren van netverliezen en het instandhouden van de spannings- en blindvermogenshuishouding. Voor transportdiensten op het gebied van aardgas geldt een analoge definitie. Hierbij gaat het meer om drukdalingen en de kwaliteit van het aardgas.

Transportprognose

Een door de aangeslotene of diens programmaverantwoordelijke per tijdsperiode opgestelde en bij de betreffende netbeheerder ingediende planning van de som van afname of invoeding per netaansluit- of verzamelpunt dat valt onder de verantwoordelijkheid van de aangeslotene of diens programmaverantwoordelijke.

Transporttarief

Het tarief in rekening gebracht door de netbeheerder bij een aangeslotene ter dekking van de kosten van de transportdienst.

Transporttoeslag

Transporttoeslag of Regiotoeslag is de toeslag die sinds 1 januari geldt op de kubieke meterprijs voor het transport van gas over het landelijk transportnet van de Gasunie. De toeslag is hoger naarmate de afstand tot Groningen groter is.

Turbine

Een wiel met schoepen dat door een natuurlijke drager van energie wordt aangedreven om mechanische energie op te wekken. In elektriciteitscentrales kan men stoomturbines gebruiken om de generatoren aan te drijven. Waterkrachtinstallaties gebruiken door water aangedreven turbines en de turbines in windmolens worden aangedreven door de wind.

UCTE Union pour la Coordination du Transport de l’Electricité

Dit is de unie van elektriciteitsbedrijven verantwoordelijk voor de betrouwbaarheid van het elektriciteitssysteem en de landelijke netten die onderling synchroon gekoppeld zijn uit de landen: - België - Bosnië- Duitsland - Frankrijk - Griekenland - Italië - Kroatië - Luxemburg - Nederland - Oostenrijk - Portugal - Servië - Slovenië - Spanje - Zwitserland.

Uitwisseling met het buitenland

De som van alle importen uit het buitenland van elektrische buitenland energie verminderd met de som van alle exporten naar het buitenland van elektrische energie.

Uranium

Net als plutonium een brandstof kernsplitsing in kerncentrales.

Vastrecht

Dat zijn de vaste kosten die gepaard gaan met de levering en het transport van energie. Zoals de huur van de meter, het transport van de energie of de aanleg en onderhoud van het netwerk.

Verbruik

Het verbruik van energie wordt uitgedrukt in kWh voor elektriciteit en in m3 voor aardgas. Daarbij worden dan de meterstanden opgegeven zoals die bij de vorige opname van de standen is doorgegeven aan het energiebedrijf vergeleken met de laatste meterstanden. Het verschil tussen de oude en de nieuwe meterstand is dan het verbruik aan energie over de afgelopen periode. Het kan zijn dat op uw nota ook uw jaarverbruik vermeld wordt. Is dat het geval, dan is dat handig als u van energieleverancier wil wisselen. Op basis van die jaarcijfers kan uw nieuwe energieleverancier uw werkelijke verbruik nauwkeuriger inschatten. Daarmee voorkomt u dat u te hoge of te lage maandelijkse nota’s krijgt.

Verbruiker

Een aangeslotene die elektrische energie afneemt van het net.

Vergunninghouder

Het energiebedrijf dat bevoegd is te leveren aan de nog niet vrije of "gebonden" klant.

Verstoorde bedrijfstoestand

Toestand van een net waarbij transporten zijn geannuleerd of onderbroken.

Voltage

De hoeveelheid volts ofwel de spanning van elektriciteit. Door deze elektrische "druk" stroomt elektrische lading door het circuit van hoge naar lage spanning. Het verschil in elektrische spanning tussen twee punten van het circuit wordt het spanningsverschil genoemd, hetgeen gemeten wordt in de eenheid 'Volt'. Hoe hoger de spanning, hoe groter de 'stroom' elektriciteit die door het circuit gaat. Voor het transport van elektriciteit over grote afstand is het voordelig om dit onder een zo hoog mogelijke spanning te doen (110 kV tot 380 kV) om de 'netverliezen' door warmteontwikkeling te beperken. De meeste huishoudelijke apparaten werken op 220 volt."

Voorschotnota

Uw maandelijkse energienota is in feite een voorschotnota. U betaalt een bedrag dat gebaseerd is op een schatting van uw verbruik. Wat u werkelijk verbruikt wordt één keer per jaar afgelezen op uw meter. Die gegevens worden naast de schatting gelegd en als u eventueel te veel of te weinig betaald blijkt te hebben, ontvangt of betaalt u dat verschil bij de eind- of jaarafrekening. Verwacht wordt dat dit systeem van betalen van voorschotten, niet veel zal veranderen in de vrije energiemarkt. Het kan wel zijn dat sommige energieleveranciers de mogelijkheid aanbieden om niet maandelijks, maar per kwartaal, of zelfs jaarlijks te betalen.

Voorzieningsgebied

Het gebied of de gebieden zoals genoemd in de aanwijzing van de netbeheerder.

Vrije afnemer

Een afnemer op de vrije markt, niet meer beschermd door de overheid. D.w.z. een afnemer die ervoor kan kiezen elektriciteit af te nemen bij iemand anders dan zijn vergunninghouder.

Warmtekrachtinstallatie

Een installatie die zodanig elektriciteit opwekt dat ook de daarbij geproduceerde warmte nuttig wordt gebruikt. Ook wel: WKK-installatie genoemd.

Waterkracht

Elektriciteit opgewekt met behulp van vallend water dat een turbine aandrijft.

Waterstof

Brandstof voor kernfusie. Waterstof wordt ook gebruikt als brandstof voor sommige milieuvriendelijke motoren. Bij de verbranding van aardgas ontstaat geen broeikasgas (CO2), maar alleen schoon water. Deze vorm van verbrandingsmotoren verkeert nog in experimenteel stadium en wordt in de wereld zeer sporadisch toegepast.

Watt

Eenheid van elektriciteit op een willekeurig tijdstip. Watts worden vaak gebruikt als aanduiding voor opwekkingscapaciteit of stroomvraag. Een langere tijd ingezette capaciteit van een watt staat gelijk aan een stroomlevering van een joule per seconde.

Watt uur

De hoeveelheid stroom die in een uur geproduceerd kan worden door een watt aan capaciteit volledig in te zetten.

Weerstand

Alle elektrische apparaten hebben een bepaalde hoeveelheid weerstand. Met weerstand wordt bedoeld in welke mate de elektronen in een stroomkring worden gehinderd in hun stroom van A naar B. Als je een weerstand aansluit op een spanning van 1 volt en er loopt dan een stroom door die weerstand van 1 ampère, dan heeft die weerstand een waarde van 1 ohm

WKK

WKK staat voor WarmteKrachtKoppeling. Dit is de gecombineerde opwekking van elektriciteit (kracht) en warmte. De door middel van WKK opgewekte warmte is meestal van een hoge temperatuur (stoom, heet water) en daardoor voor andere doeleinden (proceswarmte in de industrie, ruimteverwarming, stadsverwarming) bruikbaar. Door de gecombineerde opwekking in WKK-installaties wordt een hoog rendement behaald. In elektriciteitscentrales zonder WKK wordt ook zowel elektriciteit als warmte geproduceerd, maar moet de warmte bijna altijd als afvalwarmte worden beschouwd.

Zonne-energie

Het gebruik van zonnestraling door installaties of machines voor het verwarmen van ruimten, heet water of het opwekken van electriciteit.