De onafhankelijke energievergelijker
Ben Woldring
Vragen? Wij zijn vandaag bereikbaar tot 22.00 uur

Alles over biomassa

Biomassa is in 2019 de grootste bron van duurzame energie. 60 procent van de duurzame energie die in Nederland geproduceerd wordt, komt van biomassa. Wat is biomassa en hoe duurzaam is het? 

Wat is biomassa of bio-energie? 

Biomassa bestaat uit organische materialen, zoals mest, snoeiafval, gft-afval, hout, plantaardige olie en speciaal hiervoor verbouwde gewassen. Energie uit biomassa wordt opgewekt door verbranding. Vaak moet de biomassa eerst vergast of vergist worden tot een biobrandstof. Energie uit biomassa wordt ook wel bio-energie genoemd. De Sociaal Economische Raad (SER) gebruikt het begrip ‘biogrondstoffen’ omdat het naar eigen zeggen beter de diversiteit en de waarde van diverse stromen van biomassa weergeeft.   

Bio-energie heeft een fors aandeel in de in Nederland verbruikte duurzame energie. Veel groter dan bijvoorbeeld windenergie, zonne-energie en waterkracht. In 2019 werd volgens Milieu Centraal 27% van de duurzame elektriciteit in Nederland opgewekt uit biomassa. 77% van de duurzame warmte kwam uit biomassa en biogeen afval. En 100% van alle groene autobrandstoffen waren gemaakt uit biomassa.

Volgens het CBS is biomassa met 60% de grootste bron van hernieuwbare energie. Kolencentrales hebben in 2019 vijf keer zoveel biomassa meegestookt met steenkool als in 2018. De komende jaren zal dat nog veel meer worden, zo blijkt uit een rapport van milieukundig bureau CE Delft.

Biomassa duurzaam of niet 

Duurzame energie is energie van een bron die niet op raakt. Het wordt ook wel hernieuwbare energie genoemd. De zon en wind raken niet op en zijn daarom duurzaam. Biomassa wordt als duurzaam gezien omdat de organische materialen continu blijven aangroeien. Met andere woorden: het raakt niet op, want het kan weer aangroeien. Bij die groei wordt kooldioxide (CO2) uit de lucht gehaald: planten leggen koolstof vast in hun weefsels en maken zuurstof. Toch zijn de meningen sterk verdeeld over de duurzaamheid van biomassa. De discussie gaat vooral over het verbranden van hout bij de productie van warmte en elektriciteit. Voor- en tegenstanders bestoken elkaar met argumenten over kaalslag van bossen, luchtkwaliteit en wel of geen klimaatwinst.

CO2-voordeel?

Bij de verbranding van biomassa komt CO2 vrij. Dit gebeurt ook bij aardgas, olie en kolen. Echter, bij het verbranden van hout komt in één keer alle CO2 vrij die in tientallen jaren is vastgelegd. Zelfs meer dan bij de verbranding van steenkool voor dezelfde hoeveelheid energie. Deze CO2 draagt op korte termijn bij aan klimaatverandering, ook als er nieuwe bomen worden geplant.

Vormen van bio-energie die wel CO2-voordeel kunnen geven, zijn onder andere biogas en het verbranden van organisch afval. Biogas kan worden gebruikt als autobrandstof en je kunt er woningen mee verwarmen. Het gebruik van biogas in plaats van aardgas of gas uit kolen geeft volgens Milieu Centraal meestal een flink CO2-voordeel. Vooral als het biogas voor een deel uit mest gemaakt wordt.  

Beschikbaarheid biomassa 

Er wordt verschillend gedacht over de vraag of er genoeg duurzame biomassa beschikbaar is om aan de toenemende vraag te voldoen. Energiebedrijven in Nederland importeren biomassa van hout uit bossen in Europa en andere werelddelen, met name Noord-Amerika. De overheid heeft met de bedrijven afspraken gemaakt over de duurzaamheidscriteria waaraan de houtbrandstof moet voldoen. Maar milieuorganisaties wijzen op de risico's voor het klimaat en ecosystemen als er op steeds grotere schaal hout verbrand wordt om energie te produceren. 

Grootschalige boskap

De discussie gaat de laatste tijd vooral over het verbranden van hout bij de productie van warmte en elektriciteit. Er gaan geluiden op dat er grootschalige boskap plaatsvindt en dat die bomen vervolgens via vervuilende dieselschepen naar Europa worden getransporteerd om hier te worden verbrand voor energieproductie. Hierdoor ontstaat onnodige ontbossing, wat ook weer consequenties heeft voor het klimaat. Die grote bomen nemen ook nog eens veel meer CO2 op dan jonge aangeplante bomen. En het duurt dus tientallen jaren voordat die bomen weer volgroeid zijn. 

Subsidie biomassa

De overheid heeft de afgelopen jaren miljarden euro’s uitgegeven aan subsidies voor de ontwikkeling van biomassacentrales. Momenteel staat de voortzetting van deze subsidies ter discussie. In juni 2020 is vooruitlopend hierop al besloten om de subsidies voor houtige biomassa aan banden te leggen. Het kabinet wil een breed gedragen duurzaamheidskader biomassa opstellen en heeft aan de Sociaal Economische Raad (SER) om advies gevraagd. Als het afbouwen van subsidies sneller gaat dan bedrijven hebben voorzien, moet de overheid werkgevers compenseren, vindt de SER. Anders zou sprake zijn van een onbetrouwbare overheid. 

Minder biomassa voor warmte en elektriciteit

'De inzet van biomassa voor de opwekking van energie voor gebouwen moet worden afgebouwd. Want het zal steeds meer nodig zijn in de chemie en voor het maken van materialen.' Dat is de belangrijkste conclusie van het SER-advies (juli 2020). Ook stelt de SER voor om het niet langer over biomassa te hebben maar over biogrondstoffen, omdat dat de lading beter dekt.

De SER wil vooral dat zogenoemde laagwaardige inzet van biomassa wordt teruggeschroefd, omdat de voordelen onvoldoende opwegen tegen de nadelen. Voor stroomopwekking zijn bijvoorbeeld voldoende alternatieven, aldus de SER. In sectoren waar op korte termijn weinig alternatieve, duurzamere technologieën beschikbaar zijn, kan biomassa wel een rol spelen. Zoals voor zwaar wegtransport en lucht- en scheepvaart. De toekomst ligt bij meer hoogwaardige inzet van biogrondstoffen als grondstof voor de chemie en materialen. Dat kan komen uit gewassen, algen, bomen en planten en dierlijke producten. In de chemie kunnen ze deels olie en gas als grondstof vervangen. Daarmee kunnen bijvoorbeeld bioplastics of biobeton gemaakt worden.

Kabinet moet regie nemen

De SER vindt het belangrijk dat het kabinet initiatieven voor duurzame alternatieven zo snel mogelijk beschikbaar maakt. Anders komen de klimaatdoelen in de knel. 

Geactualiseerd: 25-08-2020

Navigatie