Wat is netcongestie precies?

Hoe kan het dat het stroomnet op steeds meer plekken vol zit? Dat heeft alles te maken met de energietransitie. Het kabinet zet in op het verduurzamen van onze energiebehoefte, waardoor we steeds meer elektriciteit gebruiken. Denk aan warmtepompen, elektrische auto's en inductiekookplaten. Tegelijkertijd wekken we steeds meer stroom op met zonnepanelen en windmolens. Zowel het gebruik als de opwekking van elektriciteit is de afgelopen jaren sterk gestegen. Maar ons net is daar nog niet op ingericht. Dit heet netcongestie. U leest er hier meer over.

Netcongestie uitgelegd

Het elektriciteitsnet bestaat uit 3 niveaus: hoog-, midden- en laagspanning. U kunt het vergelijken met een rivierdelta. Het hoogspanningsnet is de brede hoofdrivier die grote hoeveelheden energie over lange afstanden vervoert. Die splitst zich in zijrivieren en kanalen, het middenspanningsnet. Zij brengen de energie naar steden en dorpen. Via sloten en greppels, het laagspanningsnet, komt de stroom uiteindelijk bij uw huis aan.

Elke waterweg kan maar een bepaalde hoeveelheid water aan. Komt er meer water dan de bedding kan verwerken, dan stijgt het water tot het buiten de oevers treedt. Bij elektriciteit heet dat overbelasting. Net als bij een overstroming heeft dat gevolgen voor de omgeving: het kan leiden tot stroomstoringen of schade aan het net.

Vormen van netcongestie

Netcongestie betekent dat het stroomnet op een bepaalde plek vol zit. Maar die drukte kan twee kanten op werken. Soms vragen gebruikers meer stroom dan het net kan leveren, soms wekken zonnepanelen en windmolens meer op dan het net kan vervoeren. We onderscheiden daarom twee soorten congestie. 

• Afnamecongestie:

Warmtepompen, elektrische auto's en verduurzaming in de industrie vragen steeds meer stroom. Ook datacenters spelen een grote rol. Wanneer veel apparaten tegelijk stroom vragen, kan er afnamecongestie ontstaan: er is meer vraag naar stroom dan het net aankan. Daardoor komen gebruikers op een wachtlijst als ze een grotere aansluiting willen, bijvoorbeeld voor een laadpaal. Hetzelfde geldt voor de aansluiting van nieuwe woonwijken. 

• Opwek- of invoedingscongestie

Op een zonnige, winderige dag draaien zonnepanelen en windmolens op volle toeren. Dat is mooi, maar het net kan die hoeveelheid stroom niet altijd verwerken. Dan ontstaat opwekcongestie: er wordt meer elektriciteit opgewekt dan het net kan vervoeren. Vooral in gebieden met veel zonne- en windenergie speelt dit. Nieuwe zonneparken en windmolens moeten daardoor langer wachten op een aansluiting. Bestaande installaties kunnen dan soms minder stroom terugleveren.

Voorrang

De Autoriteit Consument en Markt (ACM) heeft regels opgesteld voor wie voorrang krijgt op de wachtlijst. Hoe groter het belang van een aanvraag voor de samenleving, hoe hoger die op de lijst komt. Sinds 1 januari 2026 geldt hiervoor een nieuw prioriteringskader. De ACM onderscheidt drie categorieën:

1. Congestieverzachters krijgen de hoogste prioriteit. Denk aan een batterijenpark dat piekbelasting kan opvangen. Zij maken ruimte vrij op het net, waardoor ook anderen sneller aan de beurt zijn.
2. Veiligheid komt daarna. Hieronder vallen onder meer ziekenhuizen, drinkwatervoorzieningen, defensie en noodhulp.
3. Basisbehoeften vormen de derde categorie, zoals onderwijs, openbaar vervoer, warmtenetten en woningbouw.

In welke gebieden speelt netcongestie?

Heel Nederland verduurzaamt, van Groningen tot Brabant. Elektrisch rijden wordt de norm, steeds meer daken liggen vol zonnepanelen en een thuisbatterij is geen uitzondering meer. Maar deze verduurzamingsslag heeft een keerzijde: op steeds meer plekken zit het stroomnet vol. Dat betekent niet dat het hele net in heel Nederland overbelast is. De situatie kan per regio en zelfs per wijk sterk verschillen.

Waar zit het net al vol? In juni 2026 was er in grote delen van Noord-Brabant, Gelderland, Overijssel en Drenthe geen transportcapaciteit beschikbaar voor nieuwe grootverbruikers. In Utrecht geldt zelfs een volledige aansluitstop. Ook in gebieden waar nu nog ruimte is, kan het net binnen enkele jaren vollopen.

De regionale netbeheerders, zoals Enexis, Liander en Stedin, houden bij waar het net vol is of dreigt vol te raken. Netbeheer Nederland brengt die informatie samen op een capaciteitenkaart. Wilt u weten hoe het in uw regio zit? Bekijk dan de netcapaciteitskaart.

Wat wordt er aan netcongestie gedaan?

Netbeheerders werken langs twee sporen. Op de lange termijn breiden ze het net uit. Op de korte termijn proberen ze het bestaande net slimmer te benutten. 

• Netverzwaring

De belangrijkste oplossing is netverzwaring: meer en dikkere kabels in combinatie met nieuwe transformatorstations. Dat kost wel tijd. Een verzwaring duurt al snel 5 tot 10 jaar. En het kost veel geld. Tussen 2026 en 2040 investeren netbeheerders in totaal 235 miljard euro. Die kosten betaalt u uiteindelijk mee via de transporttarieven op uw energierekening.

• Slimmer gebruik van het net

Zolang het net nog niet is uitgebreid, zoekt de overheid samen met de netbeheerders naar manieren om de beschikbare ruimte beter te verdelen. Dat gebeurt onder meer via het Landelijk Actieprogramma Netcongestie (LAN). Een belangrijk doel: bedrijven verleiden om stroom te gebruiken buiten de drukke momenten. Zo komt er ruimte vrij voor wie nu in de wachtrij staat. 

Ook huishoudens krijgen daar straks mee te maken. Netbeheerders stellen een tijdsafhankelijk nettarief voor: stroom gebruiken op drukke momenten wordt duurder, op rustige momenten goedkoper. De Autoriteit Consument & Markt (ACM) heeft een voorstel gepubliceerd voor een tijdsafhankelijk nettarief. Dat geldt voor huishoudens en bedrijven met een kleine aansluiting. In het voorstel blijft gemiddeld een derde van het transporttarief een vast bedrag. De rest hangt af van hoeveel stroom u verbruikt en op welk moment u dat doet. Er komen tijdsblokken met lage, normale en hoge tarieven. Die blokken verschillen tussen zomer en winter. Verbruikt u minder stroom op drukke momenten? Dan kunt u uw rekening verlagen.

Volgens de ACM gaat ongeveer 60% van de huishoudens erop vooruit. Daar staat tegenover dat huishoudens die veel stroom op drukke momenten gebruiken, meer kunnen gaan betalen. Voor het net zijn de voordelen groter. Netbeheerders verwachten dat de piekbelasting door huishoudens met 10% daalt. Daardoor kunnen ongeveer 700.000 extra woningen worden aangesloten zonder directe netuitbreiding. Omdat er op termijn ook minder netverzwaringen nodig zijn, helpt dit de kosten voor alle netgebruikers in de hand te houden.

Hoe kunt u zelf meehelpen?

Netcongestie is een landelijk probleem, maar ook als huishouden kunt u bijdragen. Als regel geldt: hoe minder stroom u op drukke momenten gebruikt, hoe beter voor het net. Met de komst van tijdsafhankelijke nettarieven wordt dat straks ook financieel interessant.

• Verbruik spreiden

In het begin van de avond loopt het stroomverbruik in ons land enorm op. Dan komen mensen thuis, koken ze, of laden hun auto op. Door een deel van uw verbruik te verschuiven, ontlast u het net. Denk aan de wasmachine of vaatwasser overdag aanzetten, in plaats van in de avondpiek. Heeft u een elektrische auto? Met slim laden laadt u automatisch op een rustig moment op, bijvoorbeeld 's nachts.

• Thuisbatterij

Thuisbatterijen zijn de ideale uitkomst om uw steentje bij te dragen aan het oplossen van netcongestie. Tijdens drukke piekmomenten onttrekt u minder stroom van het elektriciteitsnet en meer vanuit uw batterij.Overdag laadt u de batterij op om de opgeslagen energie tijdens piekmomenten te kunnen inzetten. Zelf-consumptie van uw stroom heeft een positief effect op netcongestie. Handelen op de onbalansmarkt is hierbij niet de bedoeling en kan de situatie verergeren. 

• Zonnestroom 

Wilt u liever niet investeren in een (dure) thuisbatterij, maar heeft u wel zonnepanelen? Gebruik dan meer van uw eigen stroom. Zet de vaatwasser of wasmachine aan als uw zonnepanelen ook daadwerkelijk wat opleveren. Zo levert u minder terug. Goed voor uw portemonnee en het elektriciteitsnet.