Nederlanders betalen fors meer voor energie dan buurlanden

Nederlandse huishoudens zijn momenteel aanzienlijk duurder uit voor energie dan consumenten in Duitsland en België. Dat blijkt uit een gezamenlijk onderzoek van Gaslicht.com en zusterbedrijf Wechseljetzt.de. Uit de analyse blijkt dat het voordeligste éénjarige energiecontract in Nederland rond de € 2200 per jaar kost. In Duitsland ligt dat niveau met circa € 1770 een stuk lager, terwijl België met ongeveer € 1340 per jaar het goedkoopst is. Daarmee betalen Nederlandse consumenten tot wel € 860 meer dan hun Belgische buren.

Gaslicht.com keek daarnaast ook hoe de huidige prijsniveaus zich verhouden tot de vorige energiecrisis, om de recente ontwikkelingen beter in perspectief te plaatsen.

Sterke prijsstijgingen sinds uitbreken conflict

De recente prijsontwikkeling laat zien dat Nederland ook sneller én harder geraakt wordt door stijgingen op de energiemarkt. Sinds het laatste weekend van februari (28 februari/ 1 maart), vlak vóór het uitbreken van het huidige conflict, zijn de kosten van het voordeligste éénjarige energiecontract in Nederland met circa 31% gestegen. Dat komt neer op bijna € 565 extra op jaarbasis.

In Duitsland bleef de stijging beperkter: daar namen de prijzen in dezelfde periode met ongeveer 21% toe, goed voor een stijging van circa € 307. In België is het effect van de stijgende energieprijzen op dit moment nog niet zichtbaar.

Piekbewegingen op de gasmarkt vertalen zich in Nederland vrijwel direct in hogere contractprijzen voor consumenten. Hoe snel dit merkbaar is, hangt af van het contract: direct bij een dynamisch contract, vaak na 30 dagen bij een variabel contract en pas na afloop bij een vast contract.

Prijsverschil met Duitsland blijft afhankelijk van timing

Duitsland is op dit moment daadwerkelijk goedkoper dan Nederland. Dat verschil hangt echter sterk samen met de manier waarop prijsveranderingen worden doorgegeven. Door de vertraging van ongeveer anderhalve week in de doorwerking van marktprijzen, is de gasprijsstijging van donderdag 19 maart daar nog niet zichtbaar in de huidige contractprijzen.

Tegelijkertijd geldt dat nieuwe prijsbewegingen zich in Nederland vrijwel direct vertalen in het aanbod, terwijl Duitsland steeds met vertraging volgt. Hierdoor kan het prijsverschil zowel kleiner als groter worden, afhankelijk van hoe de gasprijzen zich de komende periode ontwikkelen.

België profiteert tijdelijk van ‘oude’ prijzen

België wijkt nog sterker af: daar worden tarieven gebaseerd op het prijsniveau van het einde van de voorgaande maand. Daardoor zijn recente prijsstijgingen nog niet zichtbaar in het huidige aanbod. De gevolgen van de onrust op de gasmarkt zullen daar naar verwachting pas in april zichtbaar worden. Dit zorgt er nu voor dat Belgische consumenten tijdelijk opvallend goedkoop uit zijn, al kan dit beeld verschuiven zodra nieuwe prijsniveaus worden doorgevoerd.

Belastingen versterken verschillen

Naast marktwerking speelt ook belastingbeleid een belangrijke rol. Nederland hanteert met 21% een hoger btw-tarief op energie dan Duitsland (19%) en België (6%). De btw fungeert daarbij als een katalysator, waardoor prijsstijgingen sterker doorwerken in energiecontracten en uiteindelijk in de kosten voor consumenten.

Huidige prijsstijgingen in historisch perspectief

De huidige sterke prijsstijgingen roepen bij veel mensen herinneringen op aan de energiecrisis van 2021–2023. Maar hoe staan we er nu écht voor? Om dat te duiden, zetten we de recente ontwikkelingen in historisch perspectief. Hoewel de energieprijzen in maart fors zijn gestegen, liggen ze nog altijd aanzienlijk onder de piekniveaus tijdens de eerdere energiecrisis. Destijds schoten de gemiddelde jaarkosten tijdelijk door tot ruim boven de €5.000, terwijl de huidige stijging vooralsnog beperkt blijft tot een veel lager niveau. Sterker nog, er zijn op dit moment nog vaste contracten af te sluiten tegen tarieven die ruim onder het prijsniveau van begin 2023 liggen, toen het prijsplafond werd ingevoerd.

Het is daarbij wel goed om te beseffen dat prijsniveaus door de jaren heen niet één-op-één te vergelijken zijn. Niet alleen de energieprijzen zelf schommelen, ook belastingen en netbeheerkosten veranderen. Zo daalde de energiebelasting op stroom sinds 2020 van circa 15 naar 11 cent per kWh (incl. btw), terwijl die op gas juist steeg van ongeveer 49 naar 73 cent per m³. De heffingskorting nam in dezelfde periode met ruim €100 toe en de netbeheerkosten stegen gemiddeld met circa €315. Voor een gemiddeld huishouden (2300 kWh stroom en 1000 m³ gas) betekenen deze wijziging een toename van bijna 360 euro in kosten. “Deze veranderingen hebben een duidelijke invloed op het huidige prijsniveau en maken een directe vergelijking met eerdere jaren minder zuiver. Tegelijk laten ze zien dat we ondanks de recente prijsstijgingen nog altijd onder de extreme niveaus van de energiecrisis zitten."

Geopolitiek houdt gasmarkt in zijn greep

De ontwikkelingen spelen tegen de achtergrond van een zeer beweeglijke gasmarkt. De oorlog in het Midden-Oosten en spanningen rond de Straat van Hormuz, een cruciale route voor gastransport, zorgen voor aanhoudende onzekerheid.

De situatie is verder op scherp gezet door recente geopolitieke ontwikkelingen, waaronder een ultimatum van de Amerikaanse president Donald Trump over het openen van deze belangrijke vaarroute. Inmiddels lijken de signalen weer te kantelen en wordt er zelfs gesproken over een mogelijke doorbraak richting vrede. Juist deze snel opvolgende en tegenstrijdige ontwikkelingen maken handelaren nerveus en vertalen zich vrijwel direct in sterke schommelingen op de gasmarkt.

Europa: verlaag lasten én borg leveringszekerheid

De Europese Commissie roept lidstaten op om huishoudens te ontlasten, bijvoorbeeld via tijdelijke verlaging van energiebelastingen of btw. Nederland maakte hier eerder gebruik van met een tijdelijke btw-verlaging in 2022. Tegelijkertijd benadrukt Brussel dat ook de leveringszekerheid cruciaal is. Lidstaten worden daarom opgeroepen om tijdig hun gasvoorraden aan te vullen richting de winter. Door vroeg te starten met vullen kan prijsdruk worden verminderd en kunnen pieken later in het jaar worden voorkomen.

Nederland voorlopig duurste van de drie

De conclusie van het onderzoek is helder: Nederland is momenteel het duurst van de drie onderzochte landen. Snelle prijsdoorwerking en een relatief hoog belastingniveau zorgen ervoor dat Nederlandse huishoudens het sterkst worden geraakt door schommelingen op de energiemarkt.

Tegelijkertijd kunnen de onderlinge verschillen blijven bewegen, afhankelijk van hoe snel prijsveranderingen in elk land worden doorgevoerd en hoe de gas- en stroommarkt zich ontwikkelt. Eén ding is duidelijk: de energiemarkt blijft grillig en onzeker voor consumenten.