Energietransitie in een nieuwe fase: wie de eerste stap miste, mist ook de tweede
Leestijd: 8 minutenZonnepanelen op het dak, een warmtepomp in de tuin en een elektrische auto die overdag bijlaadt op eigen zonnestroom. Voor een groeiende groep huishoudens in Nederland is dit de nieuwe realiteit. Voor een andere groep blijft het vooral iets om van een afstand te bekijken: geen dak om panelen op te leggen, geen geld om te investeren of geen eigen laadpaal om zelf te bepalen wanneer de auto oplaadt.
Uit een enquête onder 4.175 nieuwsbriefabonnees van Gaslicht.com, aangevuld met onderzoek van o.a. TNO en CE Delft, ontstaat zo een duidelijke waarschuwing: zonder correcties dreigt de tweede fase van de energietransitie bestaande verschillen niet te verkleinen, maar juist te versterken.
De markt beweegt overduidelijk richting flexibiliteit
De energiemarkt verschuift steeds duidelijker richting flexibiliteit. Dynamische energiecontracten, met een stroomprijs die per uur of kwartier verandert, worden al door 8 procent van de huishoudens gebruikt[1] . Daarnaast verschijnen tijdprijscontracten: hierbij gelden vooraf afgesproken stroomtarieven per tijdvak. Op sommige uren is stroom goedkoper of gratis, al betaal je wel belasting over je verbruik. Dit stimuleert huishoudens om juist dan stroom te gebruiken. Ook onderzoekt Netbeheer Nederland of netbeheerkosten kunnen meebewegen met het moment van gebruik[2].
De richting is telkens dezelfde: wie zijn stroomverbruik kan verschuiven naar gunstige momenten, wordt daar steeds vaker voor beloond.
Van besparen naar flexibel zijn
Voor het gemak delen we de energietransitie op in twee fases. De eerste draaide om besparen en onafhankelijker worden: isoleren, zonnepanelen, minder gas verbruiken. De overheid stimuleerde dit door investeren aantrekkelijker te maken en gasgebruik zwaarder te belasten. De salderingsregeling hielp huishoudens hun zonnepanelen terug te verdienen. Tegelijk steeg de energiebelasting op gas van ongeveer 31 cent per m³ in 2016 naar ongeveer 73 cent in 2026. Dat is een stijging van ongeveer 135 procent.
Wie kon investeren in verduurzaming en zijn gasverbruik kon verlagen, profiteerde dus dubbel: van de financiële voordelen van verduurzaming én van een lagere gasrekening. Wie niet kon of wilde meedoen, kreeg die voordelen niet en bleef bovendien met steeds hogere kosten voor gasgebruik zitten.
In de tweede fase wordt ook flexibiliteit belangrijk: stroom gebruiken wanneer er veel duurzame energie beschikbaar is, drukke momenten vermijden en eigen opwek direct gebruiken of opslaan. Dat hangt nauw samen met de eerste fase. Meer duurzame opwek en elektrisch vervoer en verwarming vragen om een betere afstemming van vraag en aanbod, terwijl het stroomnet op steeds meer plekken tijdens bepaalde uren zijn grenzen bereikt. Wie eerder kon investeren, heeft vaak al een deel van de middelen daarvoor in huis. Denk aan een elektrische auto met eigen laadpaal of een warmtepomp die slim kan worden aangestuurd. Daarmee kunnen grotere hoeveelheden stroom op gunstige momenten worden gebruikt, bijvoorbeeld wanneer de eigen zonnepanelen veel opwekken. Wie zulke apparaten niet heeft, kan soms ook schuiven, maar heeft doorgaans minder mogelijkheden. Zo werkt een verschil in investeringsruimte door in een verschil in flexibiliteit.
Voor huishoudens die nu willen instappen, zijn de financiële voorwaarden bovendien veranderd. Leveranciers rekenen inmiddels terugleverkosten en de salderingsregeling verdwijnt. Daardoor wordt het rendement van zonnepanelen sterker afhankelijk van hoeveel stroom huishoudens direct zelf gebruiken of opslaan. Apparaten die grotere hoeveelheden stroom flexibel kunnen afnemen, of een thuisbatterij die stroom bewaart voor later, kunnen daarbij flink helpen.
Een beginnende verduurzamer krijgt daardoor mogelijk meteen te maken met investeringen voor beide fases: zelf energie opwekken én die slim benutten. Dat kan instappen duurder maken en de afweging ingewikkelder. Zekerheid over het rendement weegt dan zwaar. In onze enquête noemen 1.829 respondenten onzekerheid over de terugverdientijd als belemmering om verder te verduurzamen. Daarmee is dit het meest genoemde obstakel.
Ook TNO signaleert het risico dat huishoudens die niet kunnen verduurzamen steeds verder achterop raken.[3]
Wat de cijfers laten zien
Van de woningeigenaren heeft 83 procent al maatregelen genomen om energie te besparen of te verduurzamen. Bij huurders van een woningcorporatie is dat 63 procent en bij particuliere huurders 52 procent.
Daarnaast zegt 30 procent van de particuliere huurders op dit moment niet te kunnen of willen verduurzamen. Onder corporatiehuurders is dat 16 procent en onder woningeigenaren 8 procent. Particuliere huurders hebben binnen dit onderzoek dus het minst vaak stappen gezet en geven het vaakst aan nu niet te kunnen of willen verduurzamen.
Wie de apparatuur heeft, en wie erover beslist
Woningeigenaren beschikken vaker over apparaten waarmee ze hun verbruik kunnen sturen of opgewekte stroom direct kunnen benutten. Ze hebben vijf keer zo vaak een eigen laadpaal dan particuliere huurders en ruim twee keer zo vaak een elektrische auto, thuisbatterij of warmtepomp. Instapmaatregelen zoals isolatie en een slimme meter komen bij huurders daarentegen even vaak of zelfs vaker voor.
Bij huurders is de grootste belemmering om verder te verduurzamen dat ze er niet zelf over beslissen: circa 72 procent noemt dit als reden. Bij woningeigenaren ligt de belemmering anders: onzekerheid over de terugverdientijd (41 procent) en de hoogte van de investering (29 procent). Bij huurders is gebrek aan zeggenschap de belangrijkste belemmering. Meer zeggenschap neemt financiële drempels echter niet weg. Ook dan kunnen de hoogte van de investering en onzekerheid over het rendement verduurzaming in de weg staan. Bij woningeigenaren zijn dit de belangrijkste obstakels.
Wie kan schuiven en wie betaalt?
Wie zijn stroomverbruik kan verplaatsen, doet dat vaak al. Binnen de groep die aangeeft dit altijd of meestal te kunnen, doet 77 procent het bewust, zonder automatisering. Maar de mogelijkheden verschillen per huishouden. Dat maakt netbeheerkosten die per moment van de dag verschillen een gevoelig onderwerp.
Slechts 14 procent vindt dit zonder voorbehoud een goed idee. Daarnaast vindt 32 procent het alleen aanvaardbaar als ieder huishouden een reële mogelijkheid heeft om de duurdere momenten te vermijden. Nog eens 9 procent stelt als voorwaarde dat de kosten op drukke momenten niet te sterk kunnen oplopen. De grootste afzonderlijke groep, 34 procent, vindt het geen goed idee en heeft liever netbeheerkosten die gedurende de dag grotendeels gelijk blijven.
Daarmee ontstaat de vraag wie de rekening betaalt. Krijgen huishoudens die hun verbruik niet kunnen aanpassen hogere netkosten, ook als zij weinig stroom gebruiken? En kunnen huishoudens die door een elektrische auto of warmtepomp juist meer stroom gebruiken die hogere kosten vermijden, omdat zij wél kunnen schuiven? Zonder goede bescherming dreigen tarieven die per moment verschillen vooral nadelig uit te pakken voor huishoudens met de minste mogelijkheden.
Dit moet anders
De uitdaging is daarom om flexibiliteit bereikbaar te maken voor meer huishoudens. Anders dreigt een financieel voordeel voor wie kan investeren uit te groeien tot een blijvende achterstand voor wie dat niet kan.
Onderzoek van CE Delft naar energiekosten in 2030 onderstreept het belang van die verdeling. De financiële gevolgen van verduurzaming verschillen per huishouden en maatregel. Daarbij vragen huishoudens die moeilijk kunnen investeren of hun rekening nauwelijks kunnen dragen om extra aandacht. Toegankelijke slimme sturing en ondersteuning voor kwetsbare huishoudens zijn daarom belangrijke aandachtspunten.[4]
Dat vraagt om meer dan alleen investeringen belonen. Collectieve oplossingen, zoals gedeelde laadpunten, opslag of lokaal opgewekte stroom, kunnen worden onderzocht als manier om meer huishoudens te laten profiteren. De kosten, toegankelijkheid en praktische voordelen moeten daarbij voor bewoners duidelijk zijn. Ook moet een betaalbare keuze met voorspelbare kosten beschikbaar blijven voor wie geen prijsrisico wil dragen.
Het uitgangspunt moet zijn dat werk, zorgtaken of gezondheid geen reden worden voor een onvermijdelijk hogere rekening. Niet ieder huishouden kan immers zelf bepalen wanneer het warmte of elektriciteit nodig heeft. Nieuwe tarieven moeten daarom worden beoordeeld op hun gevolgen voor verschillende huishoudens, niet alleen op de besparing die een flexibel huishouden kan behalen.
De belangrijkste les is niet dat flexibiliteit of dynamische prijzen onwenselijk zijn. Een energiesysteem met meer zon en wind heeft flexibiliteit hard nodig. Maar financiële prikkels werken alleen eerlijk als huishoudens ook een reële mogelijkheid hebben om erop te reageren. Tegelijkertijd brengt het maatschappelijke kosten met zich mee als huishoudens hun stroomverbruik niet verschuiven naar momenten waarop er ruimte op het net en veel stroom uit zon en wind beschikbaar is. Dan kan extra netverzwaring nodig zijn en benutten we goedkope stroom minder goed. Die kosten dragen we uiteindelijk samen.
De energietransitie gaat daarmee een nieuwe fase in. In de eerste fase bepaalde vooral de mogelijkheid om te investeren wie kon profiteren. In de volgende fase wordt ook de mogelijkheid om flexibel te zijn bepalend. Als we daar geen rekening mee houden, dreigt wie de eerste stap miste ook de tweede te missen.
Methodologische verantwoording: deze enquête werd ingevuld door 4.175 abonnees van de Gaslicht.com-nieuwsbrief, over een veldwerkperiode van zeven dagen. Deelname was vrijwillig en anoniem. De resultaten kunnen minder representatief zijn voor de Nederlandse bevolking als geheel: nieuwsbriefabonnees van een energievergelijker zijn aantoonbaar vaker woningeigenaar en energiebewuster dan gemiddeld. Juist daarom is het veelzeggend dat het verschil tussen kopers en huurders, ondanks dat gedeelde bewustzijn, zo groot blijft. Kanttekening: de groep particuliere huurders in deze enquête is kleiner dan de andere groepen, waardoor die cijfers iets minder nauwkeurig kunnen zijn.
Sanne is sinds 2011 werkzaam voor Gaslicht.com vanuit Amersfoort. Als expert energieleveranciers is ze verantwoordelijk voor de samenwerking met de energieleveranciers. Daarnaast streeft Sanne samen met het team naar het meest complete energieaanbod, de beste service en de hoogste klantwaardering. Sanne wordt als energie-expert regelmatig gevraagd voor media-interviews en om mee te denken over energievraagstukken binnen Nederland.
Reacties (20)
Er is een aantoonbare overlap van huiseigenaren die hypotheekrente aftrek genieten en die kunnen investeren in energiebesparende maatregelen. Schaf nou eindelijk die economie ontwrichtende aftrek af en gebruik de bespaarde miljarden om het financieringsprobleem van het elektrische netwerk aan te pakken.
De overbelasting van het electriciteitsnet wordt veroorzaakt door de pieken in de levering van windenergie en zonenergie. Niet door de toename van het gebruik. Bovendien heeft dit niets te maken met groene energie! Zie grondstoffen gebruik en vooral : wat doe je met het afval tzt van zonnepanelen en windmolens. Toepassing van kernenergie levert stabiele en constante stroom. Wanneer wordt NL eens wakker ?
zoek naar voordelig vast energieconrtract
Mensen worden zowat gedwongen om van het gas te gaan of een warmtepomp aan te schaffen. Zonnepanelen aanschaffen zou goed zijn al blijkt dit nu al minder aantrekkelijk. Vooral aantrekkelijk voor mensen met veel geld. Veel panelen op hun dak, een eigen oprit en lader en een EV en als die aan de lader staat nemen ze één van hun andere ICE's mee naar hun werk.
Het net is overbelast en hoe meer EV's erbij komen hoe groter het probleem. De thuisbatterij is nog geen oplossing. Dan gaan mensen zelf oplossingen zoeken en we gaan die energie niet terug leveren maar we gaan zelf die energie verbruiken. We gaan straks ook maar elektrisch koken dan word het net nog zwaarder belast. Het gas betaal je immers zoveel belasting over dus je moet iets. We moeten dus zoveel mogelijk elektriciteit verbruiken en zo min mogelijk gas. Dan zal het net het voorlopig nog moeilijk krijgen. De laadpalen moeten weg uit het straatbeeld om daar het oude net te ontlasten. Dat is hier niet op berekend. Opladen bij het tankstation moet de norm worden. Wij zijn ook maar begonnen met de aanschaf van een airco. Fijn voor koelen maar ook voor verwarmen. Minder gasverbruik en een klein beetje meer elektriciteit verbruik. En zo bedenkt iedereen iets. De warmtepomp is geen mogelijkheid en muren isoleren werkt ook niet echt in een oud huis. Elektrisch rijden was mooi geweest als de auto geen accu had maar zijn energie via het wegdek kreeg. Alleen een kleine accu om op die snelweg te komen die automatisch opgeladen word op de snelweg.
Verbazing over het feit dat het stroomverbruik enorm is toegenomen sinds de installatie van een warmtepomp. De eerste 2 jaar was dat voorzien, maar in het huidige jaar bijna verdubbeld t.o.v. het de 1e 2 jaren zonder aanwijsbare reden. Ik zoek nog naar een verklaring.
Indertijd werden wij gepaaid met een terugverdientijd voor zonnepanelen van zeven jaar, voor het gemak werd vergeten dat om vormers na een jaar of tien al vervangen moesten worden. Hetzelfde gebeurt nu met warmtepompen en batterijen. Wist je trouwens dat warmtepompen veel energie gebruiken voor het op temperatuur houden van het tapwater ivm bacterie vorming?
Tot zover nog niets onwaars in de reacties gelezen. Wel veel frustratie. Denk ook dat velen er niet meer de energie voor hebben om de ergernis van zich af te schrijven.
Zwijgen is echter toestemmen.
In een democratie heb je helaas maar 1 mogelijkheid om je mening te laten gelden. Denk dus goed na of je de volgende verkiezingen op een partij stemt die wat de energietransitie betreft de ingeslagen weg wil blijven volgen.
De werkelijkheid is dat inmiddels heel veel partijen aan de onnodige vervanging van zuinige Europese brandstofauto's door veelal Chinese electrische exemplaren verdienen. Hetzelfde geldt voor de productie van windmoens, zonnepanelen, warmtepompen, thuisbatterijen etc. Nooit hoor je iets over de gevolgen daarvan voor het klimaat en het milieu.
Helaas zijn er teveel partijen die er aan verdienen, dus is het niet meer te stoppen. Maar hypocriet is het wel.
En nooit hoor je bij de mainstream media iets of iemand over de mega milieuramp die al die geproduceerde batterijen veroorzaken. Is het niet bij de winning van de grondstoffen dan wel bij de onvermijdelijke recycling bij end of life.
De energie tarieven zijn erg ondoorzichtig.
Wordt er in ons land met verschillende maten gemeten? Ik zie gigantische zonnepanelenparken. Worden deze ook belast met leveringskosten? Per saldo leveren wij als particulier een kWh voor pakweg 1 eurocent op het net. Terugleververgoeding 12 eurocent en gelijktijdig terugleverkosten 11 eurocent.
Ik kan mij niet voorstellen dat die gigaparken genoegen nemen met een nettovergoeding van 1 eurocent. Waarom geen openheid over de exploitatie van deze grote parken?
De terugleverkosten zijn ongeveer gelijk aan de opbrengsten
Ra, Ra hoe kunnen zogenaamde ‘zonneparken’ bestaan en waarom wordt er steeds meer grond verkwanseld aan nieuwe natuur verstorende projecten!
De overheid zegt tegen de burger er is teveel en tegen bedrijven kom maar op ik heb nog 7 miljard SDE subsidie
Laten we werken aan een eerlijke en respectvolle samenleving!!
Prachtig hoor, veel gebruiken als het heel goedkoop is. Maar dat kan het net dan weer niet aan, dus gaat de netbeheerder sturen op het tijdstip van gebruik. Dit lijken mij 2 tegengestelde bewegingen, of het netgebruik is goedkoop ('s nachts) en de stroom duur of de stroom goedkoop (overdag) en het netgebruik duur. Zo schieten we er dus niets mee op.
2 kerncentrales bouwen.
Goed voor de economie met voorwaarde dat er Nederlandse bedrijven met Nederlandse medewerkers worden ingezet en de uitgaven terugkomen in de Nederlandse economie.
Per huishouden E 5000 investeren in het bouwfonds en hiermee ook aandeelhouder worden. Bedrijven een grotere bijdrage laten betalen.
Dividend is gratis energie voor alle huishoudens voor alle jaren in de toekomst. Opwekking werkt zowel overdag als nacht. Overschot stroom verkopen en geld terug in de onderhoudspot.
Niks marktwerking...
Altijd het zelde het eerst GEPAAID en daarna GENAAID, stelletje huigelaars zin het en niet anders
Wederom een goed voorbeeld van politiek falen, en de burger mag er voor bloeden.
Waar het inderdaad begon met besparen, door isolatie en zonnepanelen.
Mede mogelijk gemaakt door diverse regelingen, waar zo veel haken en ogen aan zaten dat je bijna ontmoedigd werd om er uberhaupt aan te beginnen.
Iedereen moest van het gas, naar elektrisch, dat begon met elektrisch koken, elektrisch rijden, warmtepompen.
Vergeet bij de warmtepompen vooralniet dat in veel gevallen dit een verzwaring van de huisaansluiting betekende naar 3x35A, wat een extra kostenpost meebrengt van enkle honderden euro's per jaar!
Vervolgens wed het salderen afgeschaft, of wacht nee toch niet, dus de energieleveraciers deden een (voor hun) gouden uitvinding: de terugleverboete (nee geen terugleverkosten, terugleverboete, want wij boeten ervoor dat wij zonnepanelen hebben genomen).
En waar de overheid wel een minimum heeft gesteld aan de terugleververgoeding (minimaal 50% van het kale tarief, 3 maal raden hoeveel de energiemaatschappijen zullen gaan vergoeden, en nee dat zal echt niet veel meer dan die 50% zijn), heeft zij gefaald doro geen MAXIMUM te stellen aan de terugleverboete, dus uiteindelijk zal je voor elke kilowattuur die je verbuikt het volle pond gaan betalen (die 0,5 cent verschile tussen terugleverboete en terugleververgoeding is natuurlijk van de zotte)
De salderingsregeling stopt per 1 januari, prima, maar geen haar op mijn hoofd die zal geloven dat de terugleverboete daarmee verdwijnt, dat is natuurlijk een goudmijn voor de energieleveranciers.
En dus nu moet iedereen flexibel worden, want je wekt op, dus moet je op dat moment ook gaan verbruiken.
Dat gaat maar tot zekere hoogte he, ik kan een wasmachine maar 1 keer tegelijk laten draaien, idem met een wasdroger.
En koken? Wanneer moet ik dat dan doen? Moeten we daar ook flexibel in worden?
Oh ja, niet te vergeten, hier in het gezin wordt gewoon fulltime gewerkt, dus wanneer moet ik de wasmachine opnieuw aanzetten als de eerste klaar is na de uitgestelde start?
Inmiddels zijn we zo ver dat je bijna gestudeerd moet hebben om energiecontracten met elkaar te vergelijken, want ze zijn allemaal net even anders, bij voorkeur zo ondoorzichtig mogelijk, want stel je voor dat de burger, die al zo veel heeft geinvesteerd inmiddels, ook maar iets aan verlichting te zien krijgt.
Het vertouwen in de overheid is inmiddels weg, onbetrouwbare partner, staat zo ver van het volk af dat het me zal verbazen dat ze uberhaupt enig idee hebben hoe het er aan toe gaat in een gemiddeld huishouden.
Daarnaast de energieleveranciers, tja wat moet ik daar van nog zeggen, nog onbetrouwbaarder dan de overheid.
Energie is een eerste levensbehoefte die niet eens geprivatiseerd had mogen worden, laat staan voor enorme winsten mag zorgen.
Wat is het volgende? Zodra je een thuisbatterij aanschaft moet je die registreren? En dan? Een batterijbelasting?
Ik hoop dat er eens partijen met lef opstaan die een vuist hiertegen kunnen maken, want wij als burger zijn inmiddels in ons hemd gezet.
Ben het met G.K. eens. Controle over de burger! Warmtepompen en trafo's aanschaffen. Hoe lang duurt dat eer je die terug verdiend heb??
Het resultaat van de enquête lijkt een goede weergave van de gevoelens, vooral bij de mensen die met de energietransitie bezig zijn.
De netwerkbedrijven bepalen, de markt bepaalt. De overheid heeft, politici hebben geen kennis van wat er voor de klimaatdoelen, de transitie nodig is en wat inhoudelijk de gevolgen zijn van hun maatregelen. De overall conclusie: transitie wordt bestraft en niet beloond. De transitie stokt.
Een verplichte lastenverzwaring op basis van leugens, voor macht en controle
Mooie theorieën, maar de vraag is ook of de energietransitie niet vooral iets is voor idealisten die hun wil via ondeskundige politici aan de hele samenleving willen opleggen en daarmee ondernemers en burgers met een probleem opzadelen dat er niet hoeft te zijn.
De meningen over nut en noodzaak zijn sterk verdeeld, ook onder deskundigen.
Zoals altijd is Nederland het liefst het beste jongetje van de klas.
Open de gaslocaties weer voor alleen (gedoseerd) eigen gebruik in Nederland en niet zoals voorheen voor levering aan het buitenland. Bouw daarnaast z.s.m. kleine kerncentrales om niet langer afhankelijk van zon en wind te zijn.
Als 60+ heb ik de tijd meegemaakt dat de energiemarkt nog niet was geprivatiseerd. De marktwerking zou voor gezonde concurrentie zorgen en de tarieven drukken, zo werd ons aangepraat. Het tegenovergestelde is waar. Ook toen was de overheid al onbetrouwbaar, ondeskundig en wispelturig.
We leven nu in een tijd waarin je je continu en voor allerlei zaken moet verdiepen in materie waarin je eigenlijk helemaal geen interesse hebt. Dat wordt in de toekomst nog veel erger. De CO2 tax voor huishoudens komt er bijv. aan. Ingrijpende veranderingen inleven van mensen die er geleidelijk voor zorgen dat we onze vrijheid gaan verliezen.
En dat allemaal t.b.v. CONTROLE over de burger en GEDRAGSBEÏNVLOEDING . Als je ermee opgroeit weet je niet beter, maar dat maakt
Hoe gaat het lopen als je geen slimme meter hebt? Ik heb wel een digitale meter met apart verbruik en teruggave, maar ze kunnen niet meekijken!
Gewoon een fijn bedrijf als je wat wilt weten, TOP