Gaslicht.com analyseert: welke huishoudens profiteren van vast en welke van dynamisch?

Sinds de opkomst van dynamische energiecontracten vragen veel consumenten zich af waar ze verstandig aan doen: kiezen voor de zekerheid van een vast contract of profiteren van tarieven die meebewegen met de energiemarkt. Welke keuze uiteindelijk het voordeligst is, blijkt vaak pas achteraf.

Vorig jaar onderzocht Gaslicht.com al de verschillen tussen vaste en dynamische energiecontracten. In dit vervolgonderzoek kijken we over een langere periode terug en gaan we dieper in op de resultaten per huishoudtype.

Op basis van werkelijke verbruiksgegevens hebben we per type huishouden berekend welke contractvorm de laagste totale energiekosten zou hebben opgeleverd. De resultaten laten zien dat de keuze tussen een vast en dynamisch contract minder zwart-wit is dan vaak wordt gedacht. Verbruik, de mogelijkheid om energieverbruik te sturen, overstapgedrag en ontwikkelingen op de energiemarkt spelen allemaal een belangrijke rol.

Wat blijkt uit ons onderzoek?

• Er is geen eenduidig antwoord op de vraag of een vast of dynamisch energiecontract voordeliger is. De uitkomst verschilt per huishouden, verbruiksprofiel en periode.
• Huishoudens met gasverbruik blijken het vaakst voordeel te hebben van een vast contract. Naarmate elektriciteit een grotere rol speelt, worden de verschillen tussen vaste en dynamische contracten kleiner.
• Vanaf 2025 blijken vaste contracten bij vrijwel alle onderzochte huishoudtypen de laagste totale kosten op te leveren. Vanaf het tweede kwartaal van 2026 nemen de verschillen tussen beide contractvormen weer iets af. Dynamische contracten waren in deze periode iets voordeliger voor huishoudens met zonnepanelen.
• Welkomstbonussen hebben een duidelijke invloed op de uitkomsten van de vergelijking. Zo ontvangen consumenten met een vast contract voor gas en elektriciteit vaak een aanzienlijk hogere welkomstbonus dan consumenten met andere contracttypen. Deze verschillen in de hoogte van de welkomstbonus hebben een belangrijke invloed op de resultaten van dit onderzoek.
• Consumenten met een dynamisch energiecontract stappen minder vaak over naar een nieuw contract dan consumenten met een vast contract. Wie na een vast contract opnieuw een contract afsluit, kiest bovendien bijna altijd weer voor een vast contract (97%). Bij consumenten met een dynamisch contract die een nieuw contract afsluiten, is dat slechts 44%.  Als met dit overstapgedrag rekening wordt gehouden, en de welkomstbonus alleen wordt meegerekend bij vaste contracten, blijkt een vast contract in vrijwel alle onderzochte situaties de voordeligste keuze. Afhankelijk van het type huishouden levert een vast contract over de onderzochte periode tussen de € 67 en ruim € 290 extra voordeel op.

Hoe hebben we dit onderzocht?

Om inzicht te krijgen in de verschillen tussen vaste en dynamische energiecontracten heeft Gaslicht.com op basis van werkelijke verbruiksgegevens van huishoudens met een slimme meter verschillende huishoudprofielen doorgerekend. Per kwartaal is daarbij teruggekeken naar de voorafgaande twaalf maanden en berekend welke contractvorm de laagste totale jaarkosten zou hebben opgeleverd. Daarbij is steeds een vergelijking gemaakt tussen de op dat moment voordeligste vaste en dynamische energiecontracten.

De analyse is uitgevoerd voor de volgende huishoudprofielen:

Profiel	2-persoonshuishouden			3-persoonshuishouden
	Gas (m³/jaar)	Stroom (kWh/jaar)	Teruglevering (kWh/jaar)	Gas (m³/jaar)	Stroom (kWh/jaar)	Teruglevering (kWh/jaar)
Zonder zonnepanelen en warmtepomp	1000	2300	0	1200	3000	0
Met zonnepanelen	1000	2300	1800	1200	3000	2700
Met warmtepomp	0	5300	0	0	6600	0
Met warmtepomp en zonnepanelen	0	5300	1800	0	6600	2700

Bij de berekeningen zijn alle relevante kosten en opbrengsten meegenomen, waaronder leveringstarieven, vaste leveringskosten, netbeheerkosten, energiebelasting, terugleverkosten en -vergoedingen, eventuele welkomstbonussen. Ook is er rekening gehouden met het prijsplafond dat in 2023 van kracht was.

Een relevante nuance bij deze vergelijking is dat vaste en dynamische contracten in de praktijk vaak een verschillend karakter hebben. Een vast contract heeft een vooraf bepaalde looptijd, waarna veel consumenten opnieuw op zoek gaan naar een nieuwe aanbieding. Een dynamisch contract heeft daarentegen vaak een meer doorlopend karakter, waardoor consumenten minder vaak overstappen naar een andere leverancier en daardoor ook minder vaak opnieuw een welkomstbonus ontvangen. Daarom wordt bij de resultaten per huishoudprofiel ook inzichtelijk gemaakt wat het effect is wanneer bij dynamische contracten geen jaarlijkse welkomstbonus wordt meegenomen.

De resultaten laten zien welke contractvorm achteraf bezien de laagste totale kosten zou hebben opgeleverd. Voor individuele huishoudens kunnen de werkelijke kosten afwijken. Denk bijvoorbeeld aan huishoudens die hun verbruik actief afstemmen op goedkope uren, beschikken over een thuisbatterij of een elektrische auto slim laden op momenten met lage stroomprijzen. Tegelijkertijd kunnen de kosten juist hoger uitvallen voor huishoudens die minder bewust omgaan met hun energieverbruik en relatief veel stroom afnemen tijdens uren waarin de elektriciteitsprijzen hoog zijn.

Resultaten per type huishouden

Niet ieder huishouden profiteert op dezelfde manier van een vast of dynamisch energiecontract. Daarom bespreken we de resultaten voor vier verschillende huishoudtypen: huishoudens zonder zonnepanelen of warmtepomp, huishoudens met zonnepanelen, huishoudens met een warmtepomp en huishoudens met zowel een warmtepomp als zonnepanelen.

Huishouden zonder zonnepanelen of warmtepomp

Voor huishoudens met een traditioneel energieverbruik blijkt een vast contract in de meeste onderzochte periodes de laagste totale kosten op te leveren. Vooral vanaf 2025 zijn de verschillen duidelijk zichtbaar. Afhankelijk van het moment van afsluiten kon het voordeel van een vast contract oplopen tot ruim € 350 per jaar.

Alleen direct na de energiecrisis in 2023 pakte een dynamisch contract vaak gunstiger uit. In 2023 konden huishoudens hierdoor soms meer dan € 625 per jaar besparen ten opzichte van een vast contract. Dat voordeel nam in de jaren daarna snel af en sloeg vanaf 2025 om in een voordeel voor vaste contracten.

Voor huishoudens zonder zonnepanelen blijkt bovendien dat een gas- en stroomcontract met vaste tarieven gedurende de gehele periode van 2025 tot en met het tweede kwartaal van 2026 voordeliger is geweest dan een dynamisch energiecontract. Het verschil liep in het tweede kwartaal van 2026 opnieuw verder op doordat de gasprijzen stegen als gevolg van de geopolitieke spanningen en het conflict tussen Iran en Israël. Omdat huishoudens zonder zonnepanelen volledig afhankelijk zijn van inkoop van elektriciteit en gas, werken dergelijke prijsstijgingen direct door in de energierekening van dynamische contracten.

Wanneer rekening wordt gehouden met het feit dat consumenten met een dynamisch contract in de praktijk minder vaak overstappen en daardoor minder vaak een nieuwe welkomstbonus ontvangen, loopt het gemiste voordeel van welkomstbonussen in de periode vanaf 2025 op van circa € 125 tot bijna € 290. Wanneer dit verschil wordt meegenomen in de vergelijking, blijkt een vast contract voor dit huishoudtype in dezelfde periode tot wel € 490 goedkoper te zijn dan een dynamisch contract. Ook in het tweede kwartaal van 2026 blijft een duidelijk voordeel voor vaste contracten zichtbaar. In die periode bedraagt het kostenverschil nog circa € 320 per jaar in het voordeel van een vast contract.

Huishouden met zonnepanelen

Ook bij huishoudens met zonnepanelen blijkt een vast contract in de meeste onderzochte periodes de laagste totale kosten op te leveren. De verschillen zijn wel kleiner dan bij huishoudens zonder zonnepanelen, omdat elektriciteit een grotere rol speelt in de energierekening en de vergoeding voor teruggeleverde stroom invloed heeft op het uiteindelijke kostenplaatje.

Waar dynamische contracten in 2023 nog een beperkt voordeel konden opleveren, zien we vanaf 2025 juist een duidelijk voordeel voor vaste contracten. Afhankelijk van het meetmoment liep dit voordeel op tot ruim € 300 per jaar.

Huishoudens met zonnepanelen kunnen beter profiteren van ontwikkelingen op de stroommarkt dan huishoudens met een traditioneel verbruik. Dit komt onder meer doordat de waarde van teruggeleverde stroom een grotere rol speelt in de totale energierekening. Daarbij lijkt de netto waarde van teruggeleverde stroom bij een dynamisch contract gemiddeld enkele centen hoger te liggen dan bij een vast contract. Hierdoor zijn de verschillen tussen vaste en dynamische contracten voor huishoudens met zonnepanelen doorgaans kleiner dan voor huishoudens zonder zonnepanelen.

Dit zien we ook terug in de berekeningen over de onderzoeksperiode. Waar vaste contracten gedurende het grootste deel van de onderzochte periode de laagste totale kosten opleveren, laten de berekeningen voor de periode tot en met het tweede kwartaal van 2026 zien dat een dynamisch contract voor huishoudens met zonnepanelen licht voordeliger uitkomt. Dit voordeel blijft echter beperkt en is sterk afhankelijk van de ontwikkeling van de elektriciteitsprijzen, de terugleververgoeding en eventuele terugleverkosten.

Wanneer rekening wordt gehouden met het meer doorlopende karakter van dynamische contracten en het feit dat consumenten met vaste contracten vaker profiteren van overstapvoordelen en welkomstbonussen, blijft het beeld over meerdere jaren grotendeels in het voordeel van vaste contracten. In sommige situaties loopt dit voordeel zelfs op tot ruim € 500 per jaar. Tegelijkertijd laten de resultaten zien dat de verschillen voor huishoudens met zonnepanelen aanzienlijk kleiner zijn dan voor huishoudens zonder zonnepanelen en dat dynamische contracten voor deze groep in bepaalde periodes een concurrerend alternatief kunnen vormen.

Huishouden met een warmtepomp

Bij huishoudens met een warmtepomp liggen vaste en dynamische contracten dichter bij elkaar dan bij huishoudens met gasverbruik. Tegelijkertijd zien we juist bij deze groep de grootste uitschieters wanneer de elektriciteitsprijzen sterk bewegen, omdat elektriciteit een veel groter aandeel heeft in de totale energierekening.

Dat was vooral zichtbaar in 2023. Door het hoge stroomverbruik profiteerden huishoudens met een warmtepomp destijds sterk van de lage marktprijzen binnen dynamische contracten. Daarbij speelde ook het prijsplafond een belangrijke rol. Veel huishoudens met een warmtepomp verbruikten aanzienlijk meer elektriciteit dan het volume dat onder het prijsplafond viel. Voor het verbruik boven deze grens moesten zij de reguliere marktprijs betalen. Omdat de elektriciteitsprijzen in grote delen van 2023 relatief laag waren, pakte een dynamisch contract voor deze groep vaak aanzienlijk voordeliger uit dan een vast contract. Het voordeel liep op tot ongeveer € 1.360 voor een tweepersoonshuishouden en zelfs bijna € 1.950 voor een driepersoonshuishouden.

Vanaf 2025 verschuift het voordeel ook bij deze huishoudens richting vaste contracten. De verschillen zijn kleiner dan bij huishoudens met gasverbruik, maar blijven zichtbaar. Over de onderzochte jaren en meetmomenten kan het voordeel van een vast contract oplopen tot ruim € 300 per jaar.

Tegelijkertijd laten de berekeningen zien dat het kostenverschil tussen vaste en dynamische contracten vanaf 2026 opnieuw kleiner wordt. In verschillende situaties komt een dynamisch contract voor huishoudens met een warmtepomp licht voordeliger uit dan een vast contract. Daarbij is nog geen rekening gehouden met het feit dat consumenten met een dynamisch contract in de praktijk minder vaak overstappen en daardoor minder vaak opnieuw een welkomstbonus ontvangen. Wanneer dit verschil in overstapgedrag wordt meegenomen, verschuift het kostenvoordeel richting vaste contracten. In 2026 bedraagt het maximale voordeel van een vast contract dan nog circa € 85 per jaar.

Huishouden met een warmtepomp en zonnepanelen

Huishoudens met zowel een warmtepomp als zonnepanelen vormen de groep waarbij vaste en dynamische contracten het dichtst bij elkaar liggen. Zowel het verbruik als de teruglevering worden sterk beïnvloed door ontwikkelingen op de elektriciteitsmarkt.

Ook voor deze groep waren dynamische contracten direct na de energiecrisis vaak voordeliger. Het voordeel liep in 2023 op tot ongeveer € 430 voor een tweepersoonshuishouden en ruim € 550 voor een driepersoonshuishouden. Net als bij huishoudens met alleen een warmtepomp speelde hierbij het prijsplafond een belangrijke rol. Door het relatief hoge elektriciteitsverbruik viel een groter deel van het verbruik buiten de volumes die onder het prijsplafond vielen. In combinatie met de lagere marktprijzen op de elektriciteitsmarkt zorgde dit ervoor dat dynamische contracten in 2023 vaak aanzienlijk voordeliger uitpakten.

Vanaf 2025 verschuift het voordeel richting vaste contracten, al blijven de verschillen relatief beperkt. Over de onderzochte jaren en meetmomenten kan het voordeel van een vast contract oplopen tot ongeveer € 250 à € 300 per jaar.

Tegelijkertijd laten de berekeningen zien dat het verschil vanaf 2026 opnieuw kleiner wordt. In de standaardvergelijking komt een dynamisch contract voor dit huishoudprofiel in verschillende situaties iets voordeliger uit dan een vast contract. Wanneer echter rekening wordt gehouden met het waargenomen overstapgedrag van consumenten en daardoor alleen bij vaste contracten een welkomstbonus wordt meegerekend, blijkt een vast contract in de meeste gevallen nog steeds de voordeligste optie. Het maximale voordeel bedraagt dan ongeveer € 150 per jaar, waardoor de verschillen tussen beide contractvormen relatief beperkt blijven.

Voor huishoudens met zowel een warmtepomp als zonnepanelen laten de berekeningen zien dat de uitkomsten in de onderzochte periode sterk afhangen van het individuele verbruiks- en terugleveringspatroon. Daarnaast speelt de nettowaarde van teruggeleverde zonnestroom een belangrijke rol. Hierdoor waren de verschillen tussen vaste en dynamische contracten voor deze groep kleiner dan voor de andere onderzochte huishoudprofielen.

Wat betekenen de resultaten voor consumenten?

Dit onderzoek kijkt terug naar historische marktgegevens en laat zien hoe vaste en dynamische energiecontracten in de onderzochte periode hebben gepresteerd. Daarmee ontstaat een goed beeld van de verschillen tussen beide contractvormen en de situaties waarin de ene of de andere optie voordeliger uitpakt.

Binnen de onderzochte periode blijken vaste contracten vanaf 2025 voor de meeste huishoudtypen de laagste totale kosten op te leveren. Scherpe vaste tarieven en hogere welkomstbonussen spelen daarbij een belangrijke rol. Vooral huishoudens met een traditioneel gas- en stroomverbruik profiteren hiervan. Bij vaste contracten voor gas en stroom liggen de welkomstbonussen bovendien vaak aanzienlijk hoger dan bij contracten voor uitsluitend elektriciteit.

Dynamische contracten lijken vooral interessanter voor huishoudens met zonnepanelen en/of een warmtepomp. Voor deze groepen zijn de kostenverschillen kleiner en hangen de uitkomsten sterker af van factoren zoals terugleververgoedingen, terugleverkosten, het individuele verbruiks- en terugleveringspatroon en de mogelijkheid om het elektriciteitsverbruik actief te sturen.

De berekeningen laten daarnaast zien dat de verschillen tussen vaste en dynamische contracten richting 2026 kleiner worden. In sommige situaties komen dynamische contracten voor huishoudens met zonnepanelen of een warmtepomp zelfs licht voordeliger uit.

Een belangrijke nuance is dat deze vergelijking uitgaat van een theoretische situatie waarin consumenten in iedere onderzochte periode steeds voor het voordeligste beschikbare contract kiezen. In de praktijk spelen gedragsfactoren echter een belangrijke rol. Zo blijkt uit overstapcijfers dat consumenten met een vast contract aanzienlijk vaker opnieuw een contract afsluiten dan consumenten met een dynamisch contract. Van de consumenten die opnieuw een contract afsluiten kiest 97% van de voormalige vaste klanten opnieuw voor een vast contract, terwijl slechts 44% van de voormalige dynamische klanten opnieuw voor een dynamisch contract kiest. Hierdoor kunnen consumenten met een vast contract vaker profiteren van een nieuwe welkomstbonus, waardoor het werkelijke voordeel van vaste contracten groter kan zijn dan deze vergelijking laat zien.

Daarnaast speelt bij dynamische contracten de vraag in hoeverre huishoudens bereid én in staat zijn om hun energieverbruik en teruglevering van zonnestroom af te stemmen op de actuele energieprijzen. Hoe beter dit lukt, hoe groter het potentiële voordeel van een dynamisch contract kan zijn. Welke contractvorm uiteindelijk het beste past, hangt daarom niet alleen af van de tarieven, maar ook van het eigen gedrag en de mogelijkheden om actief met energieverbruik om te gaan.

Tot slot is het belangrijk te benadrukken dat dit onderzoek terugkijkt op historische marktgegevens. De uitkomsten zijn gebaseerd op de marktomstandigheden in de onderzochte periode, maar bieden geen garantie voor de toekomst. De uiteindelijke keuze tussen beide contractvormen blijft afhankelijk van ontwikkelingen op de energiemarkt. Geopolitieke gebeurtenissen, ontwikkelingen op de gasmarkt, de vulgraad van gasvoorraden en veranderingen in wet- en regelgeving kunnen grote invloed hebben op toekomstige energieprijzen. Daarnaast zal ook de waarde van teruggeleverde zonnestroom veranderen, onder meer door de afschaffing van de salderingsregeling vanaf 2027. De resultaten uit dit onderzoek vormen daarom vooral een praktisch vertrekpunt om de verschillen tussen vaste en dynamische contracten beter te begrijpen en te bepalen welke contractvorm het beste aansluit bij de eigen situatie en voorkeuren.