ACM: aardgasprijs terug op niveau prijsplafond

De gasprijzen op de Europese markt zijn de afgelopen maand sterk gestegen, gevolgd door een lichte daling. Deze schommelingen worden vooral veroorzaakt door geopolitieke spanningen. Dat blijkt uit de Energiemonitor van de Autoriteit Consument & Markt (ACM). Wat betekent dit concreet voor uw energierekening?

De groothandelsmarkt

De aardgasprijzen op de Europese groothandelsmarkt zijn de afgelopen maand aanzienlijk gestegen, zo constateert de ACM. Van zo'n € 30 per megawattuur voor de oorlog naar een piek van € 74 per MWh op 19 maart. Daarna zakte de prijs terug naar het huidige niveau van € 44 per MWh. Aanleiding voor de recente daling was de aankondiging van een staakt-het-vuren in het Midden-Oosten, wat de markten enigszins kalmeerde. Desondanks ligt de prijs nog altijd fors boven het vooroorlogse niveau. De geopolitieke situatie blijft daarmee de belangrijkste factor achter de onzekerheid op de gasmarkt.

Wat betekent dit voor de gasprijs bij u thuis?

De prijzen op de groothandelsmarkt werken door in wat huishoudens betalen, maar niet altijd direct en niet voor iedereen in dezelfde mate. Uit de Energiemonitor van de ACM blijkt dat het tarief voor aardgas met een vast contract van één jaar de afgelopen maand met 27% is gestegen, naar € 1,57 per m³. Ter vergelijking: de maximale gasprijs uit het prijsplafond van 2023 bedroeg €1,45 per m³, wat gecorrigeerd voor inflatie neerkomt op circa € 1,59 per m³ nu.

Een gemiddeld huishouden dat in april een nieuw contract voor een jaar afsluit, betaalt bij een verbruik van 800 m³ gas en 2.550 kWh elektriciteit bijna € 400 per jaar meer dan wanneer het contract een maand eerder was afgesloten. Deze conclusie trekt de toezichthouder. Opgemerkt moet worden dat het om gemiddelde prijzen van contracten gaat. De ACM houdt geen rekening met de kortingen (cashbacks) die huishoudens ontvangen wanneer ze vergelijken en overstappen via Gaslicht.com.

Wanneer merkt u iets van hogere gasprijzen?

Of en wanneer de gestegen gasprijzen uw portemonnee raken, hangt sterk af van het type contract dat u heeft. Ruim een derde van de Nederlandse huishoudens heeft een vast energiecontract met een looptijd van meer dan één jaar. Daarnaast heeft 21% een vast contract van precies één jaar. Voor al deze huishoudens hangt het effect van prijsstijgingen af van hun contract. Pas wanneer het energiecontract afloopt, kunnen zij te maken krijgen met hogere tarieven.

Daarnaast heeft 39% van de huishoudens een variabel contract. Voor hen geldt dat prijsstijgingen met enige vertraging doorwerken: leveranciers zijn wettelijk verplicht tariefwijzigingen minimaal 30 dagen van tevoren aan te kondigen. De ACM verwacht dan ook dat de tarieven voor variabele contracten de komende maand zullen stijgen. De resterende 7% heeft een dynamisch contract, waarbij marktprijzen meestal direct doorwerken in het te betalen tarief. 

Overzicht gemiddelde energieprijzen 2023-2026 ACM

Belasting, besparing en betaalbaarheid

De energiebelasting speelt een grote rol in de totale energierekening. De belasting op aardgas steeg de afgelopen jaren van € 0,44 per m³ in 2022 naar € 0,73 in 2026. De belasting op elektriciteit daalde juist: van € 0,15 per kWh in 2023 naar € 0,11 in 2026.

Huishoudens zijn sinds de energiecrisis van 2022 en 2023 gemiddeld ongeveer een derde minder aardgas gaan gebruiken. Het elektriciteitsverbruik bleef in die periode vrijwel gelijk. Volgens de ACM helpt isoleren, verduurzamen en zonnepanelen installeren om de energierekening te verlagen en minder afhankelijk te zijn van prijsschommelingen. 

Gerichte steun voor wie het nodig heeft

Besparen is niet voor iedereen even makkelijk, zeker niet op korte termijn. De betaalbaarheid van energie staat voor kwetsbare huishoudens al langere tijd onder druk. De ACM pleit daarom voor gerichte maatregelen voor deze groep, in plaats van brede compensatie zoals een prijsplafond voor alle huishoudens. Gerichte steun houdt namelijk de prikkel om te besparen en te isoleren in stand; een algemeen prijsplafond doet dat niet. 

Aanbod contracten

Enkele leveranciers stopten vorige maand tijdelijk met het aanbieden van vaste contracten. De ACM heeft hen daarop aangesproken; inmiddels bieden deze leveranciers weer vaste contracten aan.

Energieleveranciers zijn  sinds dit jaar wettelijk verplicht minimaal twee soorten modelcontracten aan te bieden: één waarbij de prijs maximaal vier keer per jaar wordt aangepast, en één met een vaste prijs voor één jaar.

Ontwikkelingen groothandelsmarkt

De onrust in het Midden-Oosten laat duidelijke sporen na op de groothandelsmarkt. Uit de Energiemonitor van de ACM blijkt dat de prijsstijgingen aanvankelijk vooral golden voor aardgas met levering op korte termijn, maar inmiddels ook doorwerken in de prijzen voor latere levering periodes. Dat signaal is veelzeggend: marktpartijen rekenen er steeds meer op dat de problemen rond de aanvoer van vloeibaar aardgas niet zomaar voorbij zijn.

De hoge prijzen komen niet alleen door de afsluiting van de Straat van Hormuz. Ook productielocaties voor vloeibaar aardgas in de Perzische Golf zijn geraakt door aanvallen, en het herstel daarvan kan jaren duren. Zelfs als de geopolitieke situatie zich oplost, betekent dat dus niet dat het aanbod meteen weer op het oude niveau zit. Daar komt bij dat er momenteel weinig prijsprikkel is voor marktpartijen om gasopslagen actief te vullen. De aanvoer van LNG naar Nederland is vooralsnog stabiel, maar de onzekerheid op de langere termijn blijft groot.